De Dag des Oordeels in de islam: wat gebeurt er op de Laatste Dag?

Elke moslim gelooft dat dit leven niet het einde is. Er komt een Dag waarop alle mensen terugkomen en Allah hen beoordeelt. In dit artikel lees je wat de Koran en de authentieke soennah over die Dag vertellen. Stap voor stap, zonder verhalen die niet vaststaan.

Wat is de Dag des Oordeels (Yawm al-Qiyaamah)?

In het Arabisch heet deze Dag Yawm al-Qiyaamah. Dat betekent letterlijk: de Dag van het Opstaan. Op die Dag staan de mensen op uit hun graven en staan zij voor hun Heer. Deze Dag wordt ook al-Yawm al-Aakhir genoemd: de Laatste Dag. Na die Dag komt er geen nieuwe dag meer van dit wereldse leven. Dan begint het eeuwige leven.

Wanneer die Dag komt, weet alleen Allah. Toen Djibriel aan de Profeet ﷺ vroeg wanneer het Uur komt, antwoordde de Profeet ﷺ dat hij er niet meer over wist dan degene die de vraag stelde. Dit staat in Sahieh Muslim 8.

Geloof in de Laatste Dag: een zuil van het geloof

Het geloof (iemaan) heeft zes zuilen. Het geloof in de Laatste Dag is daar één van. Dit leerde de Profeet ﷺ in de bekende hadieth van Djibriel. ‘Oemar ibn al-Khattaab (moge Allah tevreden met hem zijn) vertelde dat een man met heel witte kleren bij de Profeet ﷺ kwam zitten en hem vragen stelde. Toen hij vroeg wat iemaan is, antwoordde de Profeet ﷺ:

أَنْ تُؤْمِنَ بِاللَّهِ وَمَلاَئِكَتِهِ وَكُتُبِهِ وَرُسُلِهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ وَتُؤْمِنَ بِالْقَدَرِ خَيْرِهِ وَشَرِّهِ

“Dat je gelooft in Allah, Zijn engelen, Zijn boeken, Zijn boodschappers en de Laatste Dag, en dat je gelooft in de voorbeschikking, het goede en het slechte ervan.”

Deze hadieth staat in Sahieh Muslim 8.

Aan het einde van deze hadieth vertelde de Profeet ﷺ dat de man Djibriel was, die kwam om de mensen hun religie te leren. Dit laat zien hoe belangrijk deze basis is. Wil je meer weten over het verschil tussen de zuilen van het geloof en de vijf zuilen van de islam? Lees dan ook dat artikel. In veel ahadieth noemt de Profeet ﷺ het geloof in Allah en de Laatste Dag samen, omdat dit geloof je gedrag verandert. Daarover lees je meer in wie in Allah en de Laatste Dag gelooft.

Het blazen op de hoorn

Het begin van de Dag des Oordeels is het blazen op de hoorn (as-Soer). Allah zegt:

وَنُفِخَ فِي الصُّورِ فَصَعِقَ مَنْ فِي السَّمَاوَاتِ وَمَنْ فِي الْأَرْضِ إِلَّا مَنْ شَاءَ اللَّهُ ۖ ثُمَّ نُفِخَ فِيهِ أُخْرَىٰ فَإِذَا هُمْ قِيَامٌ يَنْظُرُونَ

“En er wordt op de hoorn geblazen. Dan valt iedereen in de hemelen en iedereen op de aarde dood neer, behalve wie Allah wil. Daarna wordt er nog een keer op geblazen, en meteen staan zij overeind en kijken toe.”

Qur’an 39:68

Er wordt dus twee keer geblazen. Bij de eerste keer sterft alles wat leeft, behalve wie Allah wil. Bij de tweede keer staan alle mensen op. Over de tijd tussen deze twee keren zei de Profeet ﷺ:

بَيْنَ النَّفْخَتَيْنِ أَرْبَعُونَ

“Tussen de twee keren blazen zit veertig.”

Deze hadieth staat in Sahieh al-Boekharie 4814.

De mensen vroegen aan Aboe Hoerayrah (moge Allah tevreden met hem zijn): veertig dagen? Veertig jaar? Veertig maanden? Elke keer weigerde hij daar antwoord op te geven. Hij zei niet meer dan wat hij van de Profeet ﷺ had gehoord. Dat is een mooie les: over het ongeziene zeggen we alleen wat vaststaat.

De opstanding: alle mensen komen terug uit hun graf

Na de tweede keer blazen maakt Allah alle mensen weer levend. Iedereen die ooit geleefd heeft, komt terug: van de eerste mens tot de laatste. Voor Allah is dat niet moeilijk. Hij heeft ons de eerste keer geschapen, en Hij kan ons ook opnieuw scheppen. In dezelfde overlevering van Aboe Hoerayrah staat ook:

وَيَبْلَى كُلُّ شَىْءٍ مِنَ الإِنْسَانِ إِلاَّ عَجْبَ ذَنَبِهِ، فِيهِ يُرَكَّبُ الْخَلْقُ

“Alles van de mens vergaat, behalve het onderste puntje van zijn ruggengraat (het staartbeentje). Daaruit wordt de schepping weer opgebouwd.”

Deze hadieth staat in Sahieh al-Boekharie 4814.

De verzameling van de mensen

Daarna worden alle mensen bij elkaar gebracht. Dit heet de verzameling (al-hashr). ‘Aaïshah (moge Allah tevreden met haar zijn) vertelde dat de Profeet ﷺ zei:

تُحْشَرُونَ حُفَاةً عُرَاةً غُرْلاً

“Jullie worden verzameld op blote voeten, naakt en onbesneden.”

Deze hadieth staat in Sahieh al-Boekharie 6527.

‘Aaïshah schrok daarvan en vroeg of mannen en vrouwen dan naar elkaar zouden kijken. De Profeet ﷺ antwoordde dat de situatie dan veel te zwaar is om daar aandacht aan te geven. Dit staat ook in Sahieh al-Boekharie 6527. Op die Dag denkt ieder mens alleen aan zichzelf. Over dit onderwerp lees je meer in het artikel over kleding op de Dag des Oordeels.

De afrekening: Allah vraagt je naar je daden

Daarna komt de afrekening (al-hisaab). Allah weet alles al, maar Hij laat ieder mens zien wat hij gedaan heeft. De Profeet ﷺ vertelde welke vragen iedere dienaar moet beantwoorden:

لاَ تَزُولُ قَدَمَا عَبْدٍ يَوْمَ الْقِيَامَةِ حَتَّى يُسْأَلَ عَنْ عُمْرِهِ فِيمَا أَفْنَاهُ وَعَنْ عِلْمِهِ فِيمَا فَعَلَ وَعَنْ مَالِهِ مِنْ أَيْنَ اكْتَسَبَهُ وَفِيمَا أَنْفَقَهُ وَعَنْ جِسْمِهِ فِيمَا أَبْلاَهُ

“De voeten van een dienaar gaan op de Dag der Opstanding niet van hun plek, totdat hij gevraagd wordt naar zijn leven: waaraan hij het heeft besteed; naar zijn kennis: wat hij ermee heeft gedaan; naar zijn bezit: waar hij het vandaan heeft gehaald en waaraan hij het heeft uitgegeven; en naar zijn lichaam: waaraan hij het heeft versleten.”

Deze hadieth staat in Sahieh Soenan at-Tirmidhie 2417.

Denk daar eens over na. Je tijd, je kennis, je geld en je lichaam: over alles word je gevraagd.

Voor de gelovige is er hoop. De Profeet ﷺ zei eens dat wie afgerekend wordt, gestraft wordt. ‘Aaïshah (moge Allah tevreden met haar zijn) vroeg toen naar het vers waarin Allah zegt dat Hij een makkelijke afrekening geeft. De Profeet ﷺ antwoordde:

إِنَّمَا ذَلِكَ الْعَرْضُ، وَلَكِنْ مَنْ نُوقِشَ الْحِسَابَ يَهْلِكْ

“Dat is alleen het tonen (van de daden). Maar wie tot in detail wordt ondervraagd over zijn afrekening, die gaat ten onder.”

Deze hadieth staat in Sahieh al-Boekharie 103.

Voor sommige mensen worden de daden dus alleen getoond, en vergeeft Allah hun fouten. Maar wie over alles streng ondervraagd wordt, die kan het niet redden. Daarom vragen we Allah om een makkelijke afrekening.

De weegschaal: elke daad wordt gewogen

Op die Dag worden de daden gewogen. Niets wordt vergeten, hoe klein ook. Allah zegt:

وَنَضَعُ الْمَوَازِينَ الْقِسْطَ لِيَوْمِ الْقِيَامَةِ فَلَا تُظْلَمُ نَفْسٌ شَيْئًا ۖ وَإِنْ كَانَ مِثْقَالَ حَبَّةٍ مِنْ خَرْدَلٍ أَتَيْنَا بِهَا ۗ وَكَفَىٰ بِنَا حَاسِبِينَ

“En Wij plaatsen de rechtvaardige weegschalen voor de Dag der Opstanding, zodat geen ziel ook maar enig onrecht wordt aangedaan. En al is het (een daad) zo zwaar als een mosterdzaadje, Wij zullen het tevoorschijn brengen. En Wij zijn genoeg als Rekenaars.”

Qur’an 21:47

Allah zegt ook:

يَوْمَئِذٍ يَصْدُرُ النَّاسُ أَشْتَاتًا لِيُرَوْا أَعْمَالَهُمْ فَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ خَيْرًا يَرَهُ وَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ شَرًّا يَرَهُ

“Op die Dag komen de mensen in verschillende groepen tevoorschijn, om hun daden te zien. Wie dan ook maar het gewicht van een stofdeeltje aan goed heeft gedaan, zal het zien. En wie ook maar het gewicht van een stofdeeltje aan kwaad heeft gedaan, zal het zien.”

Qur’an 99:6-8

Wat leer je hieruit?

• Allah is volkomen rechtvaardig. Niemand krijgt straf voor iets wat hij niet gedaan heeft.
• Geen enkele goede daad is te klein. Een glimlach, een vriendelijk woord of een kleine gift telt mee.
• Geen enkele zonde is te klein om te vergeten. Ook kleine zonden staan op je rekening, tenzij Allah ze vergeeft.

De brug (as-siraat) over de hel

Daarna moeten de mensen over een brug die over de hel ligt. Aboe Sa‘ied al-Khoedrie (moge Allah tevreden met hem zijn) vertelde in een lange hadieth dat de Profeet ﷺ zei:

ثُمَّ يُضْرَبُ الْجِسْرُ عَلَى جَهَنَّمَ وَتَحِلُّ الشَّفَاعَةُ وَيَقُولُونَ اللَّهُمَّ سَلِّمْ سَلِّمْ

“Daarna wordt de brug over de Hel gelegd en wordt voorspraak toegestaan. En zij zeggen: ‘O Allah, laat (ons) veilig doorgaan, laat (ons) veilig doorgaan.’”

Deze hadieth staat in Sahieh Muslim 183.

De metgezellen vroegen wat die brug is. De Profeet ﷺ vertelde dat het een gladde plek is waar je makkelijk uitglijdt, met haken en doornen. Dit staat in Sahieh Muslim 183. Daarna zei hij:

فَيَمُرُّ الْمُؤْمِنُونَ كَطَرْفِ الْعَيْنِ وَكَالْبَرْقِ وَكَالرِّيحِ وَكَالطَّيْرِ وَكَأَجَاوِيدِ الْخَيْلِ وَالرِّكَابِ فَنَاجٍ مُسَلَّمٌ وَمَخْدُوشٌ مُرْسَلٌ وَمَكْدُوسٌ فِي نَارِ جَهَنَّمَ

“Dan gaan de gelovigen erover als een oogwenk, als de bliksem, als de wind, als vogels en als de beste paarden en rijdieren. Sommigen worden gered en komen veilig aan. Sommigen raken gewond, maar worden doorgelaten. En sommigen worden in het vuur van de Hel geduwd.”

Deze hadieth staat in Sahieh Muslim 183.

Hoe snel iemand over de brug gaat, hangt af van wat Allah hem geeft vanwege zijn geloof en zijn daden. Daarom is het zo belangrijk om nu al goed te leven.

Het paradijs en de hel: de eindbestemming

Na dit alles komt ieder mens bij zijn eindbestemming: het paradijs (al-djannah) of de hel (an-naar). Over het paradijs zei de Profeet ﷺ:

قَالَ اللَّهُ أَعْدَدْتُ لِعِبَادِي الصَّالِحِينَ مَا لاَ عَيْنَ رَأَتْ، وَلاَ أُذُنَ سَمِعَتْ، وَلاَ خَطَرَ عَلَى قَلْبِ بَشَرٍ

“Allah heeft gezegd: ‘Ik heb voor Mijn rechtschapen dienaren iets voorbereid wat geen oog heeft gezien, wat geen oor heeft gehoord en wat nog nooit in het hart van een mens is opgekomen.’”

Deze hadieth staat in Sahieh al-Boekharie 3244.

Wat je je ook voorstelt: het paradijs is mooier. En het grootste geschenk is dat de gelovigen hun Heer zullen zien. Toen de metgezellen vroegen of zij hun Heer op de Dag der Opstanding zouden zien, antwoordde de Profeet ﷺ: ja. Dit staat in Sahieh Muslim 183.

De hel is de plek van straf. Wie andere dingen dan Allah aanbad, valt daarin, zoals beschreven staat in Sahieh Muslim 183. In dezelfde hadieth leer je ook dat gelovigen die door hun zonden in het vuur terechtkwamen, er later uit gehaald worden, zelfs wie maar het gewicht van een stofdeeltje aan goed in zijn hart had. Dit laat de grote barmhartigheid van Allah zien, maar het is geen reden om zonden licht te nemen. Meer over wie in het paradijs en wie in de hel komt, lees je in paradijs- en helbewoners. Wil je weten wat de weg naar het paradijs moeilijk maakt? Lees dan over de obstakels van de hel en het paradijs.

Wat betekent dit voor jou vandaag?

Het geloof in de Laatste Dag is niet alleen kennis. Het verandert hoe je leeft. Als je weet dat je naar alles gevraagd wordt, ga je bewuster om met je tijd, je geld en je lichaam. Een paar dingen die je vandaag al kunt doen:

1. Zorg voor je gebeden. Het gebed is de basis van je daden.
2. Toon berouw. Zolang je leeft, staat de deur van berouw open. Lees ook: toon berouw voor de Laatste Dag.
3. Onderschat geen kleine goede daad. Een stofdeeltje aan goed wordt gezien (Qur’an 99:6-8).
4. Let op de rechten van anderen. Wees eerlijk met geld en behandel mensen goed.
5. Gebruik je tijd goed. Je wordt gevraagd waaraan je je leven hebt besteed (Sahieh Soenan at-Tirmidhie 2417).
6. Vraag Allah om veiligheid. Vraag Hem om een makkelijke afrekening en een veilige weg over de brug.

Wil je je verder verdiepen in hoe je je op deze Dag kunt voorbereiden? Dan kun je het boek Het voorbereiden op De Dag des Oordeels lezen. Moge Allah ons allemaal een makkelijke afrekening geven en ons laten binnengaan in het paradijs.