Wat is tawhied? De betekenis van Allah alleen aanbidden

Tawhied is het belangrijkste onderwerp in de islam. Het is het eerste wat een moslim moet leren en het laatste wat hij wil vasthouden. In dit artikel lees je wat tawhied betekent, welke drie soorten de geleerden noemen, waarom alle profeten tot tawhied opriepen en wat het tegendeel ervan is: shirk.

Wat betekent tawhied?

Het woord tawhied komt van het Arabische werkwoord wahhada: iets één maken of als enige erkennen. In de islam betekent tawhied dat je Allah als de Enige erkent in alles wat alleen bij Hem hoort. Je erkent dat Hij de enige Schepper en Heer is, dat alleen Hij aanbeden mag worden en dat Hij volmaakte namen en eigenschappen heeft waarin niemand op Hem lijkt.

Je hoort ook vaak de spelling ‘tawheed’. Het gaat om hetzelfde woord.

Tawhied is zo belangrijk dat de Profeet ﷺ het als eerste noemde toen hij Moe’aadh ibn Djabal (moge Allah tevreden met hem zijn) naar Jemen stuurde. Ibn ‘Abbaas (moge Allah tevreden met hem zijn) vertelt dat de Profeet ﷺ tegen hem zei:

إِنَّكَ تَقْدَمُ عَلَى قَوْمٍ مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ فَلْيَكُنْ أَوَّلَ مَا تَدْعُوهُمْ إِلَى أَنْ يُوَحِّدُوا اللَّهَ تَعَالَى

“Je gaat naar een volk van de mensen van het Boek. Laat het eerste waartoe je hen oproept zijn dat zij Allah, de Verhevene, als de Enige erkennen.”

Deze hadieth staat in Sahieh al-Boekharie 7372.

Pas daarna noemde de Profeet ﷺ het gebed en de zakaah. Tawhied is dus de basis. Alle andere daden bouwen daarop voort.

Waarom heeft Allah ons geschapen?

Allah heeft ons niet zomaar geschapen. Hij vertelt ons zelf wat het doel van ons leven is:

وَمَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالْإِنْسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ

“En Ik heb de djinn en de mensen alleen geschapen om Mij te aanbidden.”

Qur’an 51:56

De geleerden leggen uit dat ‘Mij aanbidden’ hier betekent: Allah alleen aanbidden. Aanbidding waarin je ook iets of iemand anders aanroept, is geen aanbidding van Allah zoals Hij die wil. Daarom is tawhied het doel waarvoor je bestaat.

De drie soorten tawhied volgens de geleerden van de Ahl as-Soennah

De geleerden van de Ahl as-Soennah, zoals Ibn Baaz en Ibn ‘Oethaymien, leggen uit dat tawhied uit drie delen bestaat. Deze indeling hebben zij niet zelf bedacht. Zij hebben haar afgeleid uit wat in de Koran en de soennah steeds terugkomt. Het helpt je om tawhied goed te begrijpen:

1. Tawhied ar-roeboebiyyah: Allah is de enige Heer, Schepper en Voorziener.
2. Tawhied al-oeloehiyyah: alleen Allah heeft het recht om aanbeden te worden.
3. Tawhied al-asmaa’ was-sifaat: Allah heeft volmaakte namen en eigenschappen, en niemand lijkt op Hem.

Deze drie horen bij elkaar. Wie maar één of twee ervan aanneemt, heeft de tawhied niet compleet.

Tawhied ar-roeboebiyyah: Allah is de enige Schepper, Heer en Voorziener

Roeboebiyyah komt van Rabb: Heer. Tawhied ar-roeboebiyyah betekent dat je gelooft dat alleen Allah alles geschapen heeft, dat alleen Hij alles bezit en dat alleen Hij alles regelt. Hij geeft leven en dood, regen en voedsel, gezondheid en ziekte.

Opvallend is dat zelfs de afgodendienaars in de tijd van de Profeet ﷺ dit deel erkenden. Allah zegt:

قُلْ مَنْ يَرْزُقُكُمْ مِنَ السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ أَمَّنْ يَمْلِكُ السَّمْعَ وَالْأَبْصَارَ وَمَنْ يُخْرِجُ الْحَيَّ مِنَ الْمَيِّتِ وَيُخْرِجُ الْمَيِّتَ مِنَ الْحَيِّ وَمَنْ يُدَبِّرُ الْأَمْرَ ۚ فَسَيَقُولُونَ اللَّهُ ۚ فَقُلْ أَفَلَا تَتَّقُونَ

“Zeg: ‘Wie voorziet jullie van levensonderhoud uit de hemel en de aarde? Of wie heeft macht over het gehoor en het zicht? En wie brengt het levende voort uit het dode en het dode uit het levende? En wie regelt alle zaken?’ Dan zullen zij zeggen: ‘Allah.’ Zeg dan: ‘Zullen jullie Hem dan niet vrezen?’”

Qur’an 10:31

Zij wisten dus dat Allah de Schepper is. Toch waren zij geen moslims, want zij aanbaden ook anderen naast Hem. Hieruit leer je dat alleen geloven dat Allah bestaat en alles geschapen heeft, niet genoeg is.

Tawhied al-oeloehiyyah: Allah alleen aanbidden

Oeloehiyyah komt van ilaah: god, degene die aanbeden wordt. Tawhied al-oeloehiyyah betekent dat je al je aanbidding alleen aan Allah geeft. Dit is de betekenis van laa ilaaha illa Allah: er is niemand die het recht heeft om aanbeden te worden behalve Allah.

Aanbidding is meer dan alleen het gebed. Denk bijvoorbeeld aan:

• du’a (smeekbede): je vraagt alleen Allah om hulp, genezing en vergeving;
• het gebed, het vasten en het offeren;
• een gelofte (nadhr) doen;
• je vertrouwen (tawakkoel) op Allah stellen;
• hoop, vrees en liefde zoals die alleen bij Allah horen.

Over dit deel van tawhied ging de strijd tussen de profeten en hun volken. Daarom noemen de geleerden het de kern van de boodschap.

Tawhied al-asmaa’ was-sifaat: geloven in de namen en eigenschappen van Allah

Allah heeft Zich in de Koran en via Zijn Profeet ﷺ aan ons bekendgemaakt met namen en eigenschappen. Tawhied al-asmaa’ was-sifaat betekent dat je die namen en eigenschappen aanneemt zoals ze gekomen zijn, op een manier die bij Allah past. Een duidelijk vers hierover is:

لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْءٌ ۖ وَهُوَ السَّمِيعُ الْبَصِيرُ

“Niets is aan Hem gelijk, en Hij is de Alhorende, de Alziende.”

Qur’an 42:11

In dit vers staan twee dingen samen. Allah zegt dat niets op Hem lijkt. En Hij bevestigt dat Hij hoort en ziet. Je gelooft dus dat Allah echt hoort en ziet, maar niet zoals een schepsel hoort en ziet.

Ook de soera al-Ikhlaas gaat over wie Allah is:

قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ اللَّهُ الصَّمَدُ لَمْ يَلِدْ وَلَمْ يُولَدْ وَلَمْ يَكُنْ لَهُ كُفُوًا أَحَدٌ

“Zeg: ‘Hij is Allah, de Ene. Allah, as-Samad (de Volmaakte, op Wie alle schepselen aangewezen zijn). Hij heeft niet verwekt en is niet verwekt. En niemand is aan Hem gelijkwaardig.’”

Qur’an 112:1-4

Tawhied was de boodschap van alle profeten

Tawhied is niet iets nieuws dat pas met de Profeet Mohammed ﷺ kwam. Elke profeet die Allah stuurde, riep zijn volk op tot hetzelfde. Allah zegt:

وَمَا أَرْسَلْنَا مِنْ قَبْلِكَ مِنْ رَسُولٍ إِلَّا نُوحِي إِلَيْهِ أَنَّهُ لَا إِلَٰهَ إِلَّا أَنَا فَاعْبُدُونِ

“En Wij hebben vóór jou geen enkele boodschapper gestuurd zonder aan hem te openbaren: ‘Er is geen god (die het recht heeft aanbeden te worden) behalve Ik, aanbid Mij dus.’”

Qur’an 21:25

En Allah zegt ook:

وَلَقَدْ بَعَثْنَا فِي كُلِّ أُمَّةٍ رَسُولًا أَنِ اعْبُدُوا اللَّهَ وَاجْتَنِبُوا الطَّاغُوتَ

“En voorzeker hebben Wij in elke gemeenschap een boodschapper gestuurd (met de opdracht): ‘Aanbid Allah en blijf weg van de taaghoet.’”

Qur’an 16:36

Met taaghoet wordt alles bedoeld wat naast Allah aanbeden wordt en daarmee tevreden is. In deze ene zin zit de hele tawhied: Allah aanbidden en alle valse aanbidding afwijzen. Wil je meer weten over Nuh, Ibraahiem, Moesa, ‘Iesa en de andere boodschappers, lees dan over de profeten van Allah. In het boek Geschiedenis van de Profeten zie je hoe elke profeet zijn volk tot Allah alleen opriep.

Het recht van Allah op Zijn dienaren: de hadieth van Moe’aadh (moge Allah tevreden met hem zijn)

Moe’aadh (moge Allah tevreden met hem zijn) zat eens achter de Profeet ﷺ op een ezel die ‘Oefayr heette. De Profeet ﷺ vroeg hem of hij wist wat het recht van Allah op Zijn dienaren is, en wat het recht van de dienaren op Allah is. Moe’aadh antwoordde dat Allah en Zijn Boodschapper het beter weten. Toen zei de Profeet ﷺ:

فَإِنَّ حَقَّ اللَّهِ عَلَى الْعِبَادِ أَنْ يَعْبُدُوهُ وَلاَ يُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا، وَحَقَّ الْعِبَادِ عَلَى اللَّهِ أَنْ لاَ يُعَذِّبَ مَنْ لاَ يُشْرِكُ بِهِ شَيْئًا

“Het recht van Allah op de dienaren is dat zij Hem aanbidden en niets aan Hem als deelgenoot toekennen. En het recht van de dienaren op Allah is dat Hij niemand bestraft die niets aan Hem als deelgenoot toekent.”

Deze hadieth staat in Sahieh al-Boekharie 2856.

Wat leer je hieruit?

• Allah alleen aanbidden is het grootste recht dat Allah op jou heeft.
• Het ‘recht’ van de dienaren op Allah is een belofte die Allah uit Zijn genade op Zichzelf heeft genomen.
• Moe’aadh vroeg of hij dit goede nieuws aan de mensen mocht vertellen. De Profeet ﷺ zei van niet, zodat zij er niet op zouden gaan leunen en hun goede daden zouden laten. Tawhied is dus geen reden om lui te worden, maar een reden om nog meer je best te doen.

Het tegendeel van tawhied: shirk

Shirk betekent: iets of iemand naast Allah plaatsen in wat alleen bij Hem hoort. Bijvoorbeeld een overleden ‘heilige’, een graf, een profeet of een engel aanroepen om hulp, of offeren voor iets anders dan Allah. Ook geloven dat iemand anders dan Allah het verborgene kent of de zaken in de wereld regelt, gaat tegen tawhied in.

De geleerden noemen twee soorten shirk:

• Groot shirk: dit brengt iemand buiten de islam, zoals een ander dan Allah aanroepen of aanbidden.
• Klein shirk: dit is een zware zonde, maar brengt iemand niet buiten de islam. Een voorbeeld is goede daden doen om door mensen gezien te worden (riyaa’).

Meer hierover lees je in het artikel over anderen naast Allah aanbidden. De Profeet ﷺ leerde ons ook een smeekbede om ons tegen shirk te beschermen. Die vind je bij de du’a bij angst voor shirk.

Waarom shirk de grootste zonde is

‘Abdoellah ibn Mas’oed (moge Allah tevreden met hem zijn) vroeg de Profeet ﷺ welke zonde het grootst is bij Allah. Hij antwoordde:

أَنْ تَجْعَلَ لِلَّهِ نِدًّا وَهْوَ خَلَقَكَ

“Dat je Allah een gelijke geeft, terwijl Hij jou geschapen heeft.”

Deze hadieth staat in Sahieh al-Boekharie 4477.

Denk daar even over na. Allah heeft je geschapen en geeft je alles wat je hebt. Als je dan een ander naast Hem aanbidt, geef je het grootste recht dat er bestaat aan iemand die het niet verdient. Daarom zegt Allah:

إِنَّ اللَّهَ لَا يَغْفِرُ أَنْ يُشْرَكَ بِهِ وَيَغْفِرُ مَا دُونَ ذَٰلِكَ لِمَنْ يَشَاءُ ۚ وَمَنْ يُشْرِكْ بِاللَّهِ فَقَدِ افْتَرَىٰ إِثْمًا عَظِيمًا

“Voorwaar, Allah vergeeft niet dat er deelgenoten aan Hem worden toegekend, maar Hij vergeeft wat daaronder is aan wie Hij wil. En wie deelgenoten aan Allah toekent, die heeft een geweldige zonde verzonnen.”

Qur’an 4:48

De geleerden leggen uit dat dit gaat over iemand die sterft terwijl hij shirk pleegt, zonder daar berouw over te hebben. Zolang je leeft, staat de deur van berouw open. Wie oprecht terugkeert naar Allah, die vergeeft Hij.

Meer leren: de 50 vragen en antwoorden over tawhied

Tawhied leer je niet in één keer. Het is kennis waar je je hele leven mee bezig blijft. Een goede volgende stap zijn de 50 vragen en antwoorden over tawheed. Daarin worden de basisvragen kort en duidelijk beantwoord, met bewijzen uit de Koran en de soennah.

Wil je liever een boek lezen? Het Schip der Redding - Tawhied behandelt tawhied als kern van het geloof. En blijf in alles wat je leert vasthouden aan de Koran en de soennah, want daar ligt de bron van de zuivere tawhied.