Imam an-Nawawi: een korte biografie van de geleerde uit Nawaa

Bijna elke moslim kent wel een boek van imam an-Nawawi. Misschien heb je de 40 hadieth geleerd of heb je in de moskee uit Riyaad as-Saalihien horen voorlezen. Maar wie was deze geleerde eigenlijk? In dit artikel lees je kort over zijn leven, zijn studie, zijn soberheid en zijn boeken. Ook lees je wat de geleerden van de Ahl as-Soennah over hem zeggen.

Wie was imam an-Nawawi?

Zijn naam is Yahyaa ibn Sharaf an-Nawawi. Zijn bijnaam (koenyah) was Aboe Zakariyyaa. Hij werd geboren in het jaar 631 na de hidjrah in Nawaa. Dat is een dorp in het gebied Hauraan, ten zuiden van Damascus in Syrië. De naam an-Nawawi betekent: iemand uit Nawaa.

Hij was een geleerde in de hadieth en in de fiqh (islamitisch recht). In de fiqh volgde hij de school van imam ash-Shaafi’ie. Hij werd een van de bekendste geleerden van die school. Hij leefde maar ongeveer 45 jaar, maar hij liet een enorme hoeveelheid kennis na.

Zijn jeugd in Nawaa en zijn reis naar Damascus

Als kind leerde an-Nawawi de Koran in zijn dorp. Hij had al jong veel liefde voor kennis. Rond het jaar 649 na de hidjrah, toen hij ongeveer achttien jaar oud was, reisde hij naar Damascus. Damascus was in die tijd een belangrijke stad van kennis, met veel scholen en geleerden.

In Damascus woonde hij in een kleine kamer van de school ar-Rawaahiyyah. Daar begon hij met grote inzet te studeren. Hij vertrok uit zijn dorp met een doel: kennis zoeken voor Allah. De Profeet ﷺ heeft over zo iemand gezegd:

وَمَنْ سَلَكَ طَرِيقًا يَلْتَمِسُ فِيهِ عِلْمًا سَهَّلَ اللَّهُ لَهُ بِهِ طَرِيقًا إِلَى الْجَنَّةِ

“En wie een weg gaat waarop hij kennis zoekt, voor hem maakt Allah daardoor een weg naar het Paradijs makkelijk.”

Deze hadieth staat in Sahieh Muslim 2699.

Deze hadieth is overgeleverd door Aboe Hoerayrah (moge Allah tevreden met hem zijn). Een deel ervan heeft an-Nawawi later zelf opgenomen in zijn 40 hadieth. Je leest er meer over bij de uitleg van hadieth 36 van an-Nawawi.

Zijn studie, zijn leraren en zijn lessen in Damascus

An-Nawawi studeerde bij veel geleerden in Damascus. In de fiqh leerde hij onder anderen bij Ishaaq ibn Ahmad al-Maghribie en ‘Abd ar-Rahmaan ibn Nooh. Daarnaast las hij boeken over hadieth, de Arabische taal en de grondbeginselen van de fiqh.

Zijn leerling ‘Alaa ad-Dien ibn al-‘Attaar schreef later een biografie over hem. Hij vertelt dat an-Nawawi elke dag ongeveer twaalf lessen volgde bij zijn leraren. Ook leerde hij in korte tijd grote fiqh-boeken uit zijn hoofd. In het jaar 651 na de hidjrah verrichtte hij samen met zijn vader de hadj.

Later werd hij zelf leraar. Hij gaf les in Daar al-Hadieth al-Ashrafiyyah, een bekende school voor hadieth in Damascus. Veel studenten leerden van hem. Allah verheft de mensen van kennis, zoals Hij zegt:

يَرْفَعِ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا مِنْكُمْ وَالَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ دَرَجَاتٍ

“Allah verheft degenen onder jullie die geloven en degenen aan wie kennis is gegeven, in rangen.”

Qur’an 58:11

Zijn soberheid en vroomheid: leven voor de kennis

An-Nawawi is ook bekend om zijn soberheid. Hij leefde eenvoudig en had weinig bezittingen. Volgens zijn leerling Ibn al-‘Attaar at hij meestal maar één keer per dag, na het ‘ishaa-gebed. Hij trouwde nooit en gaf al zijn tijd aan leren, lesgeven, schrijven en aanbidding.

Hij was ook iemand die de waarheid zei. Hij schreef brieven aan de heersers van zijn tijd om hen te adviseren als hij vond dat de mensen onrecht werd aangedaan. Hij verspilde zijn tijd niet aan zaken die hem niet aangingen. Dat past bij de les van hadieth 12 over het laten van wat je niet aangaat.

Zijn leven doet denken aan het advies dat de Profeet ﷺ aan ‘Abdoellah ibn ‘Oemar (moge Allah tevreden met hem zijn) gaf:

كُنْ فِي الدُّنْيَا كَأَنَّكَ غَرِيبٌ، أَوْ عَابِرُ سَبِيلٍ

“Wees in deze wereld alsof je een vreemdeling bent, of iemand die op doorreis is.”

Deze hadieth staat in Sahieh al-Boekharie 6416.

Echte kennis brengt een mens dichter bij Allah en maakt hem bang om Hem ongehoorzaam te zijn. Allah zegt:

إِنَّمَا يَخْشَى اللَّهَ مِنْ عِبَادِهِ الْعُلَمَاءُ

“Alleen de geleerden onder Zijn dienaren vrezen Allah werkelijk.”

Qur’an 35:28

Zijn bekende werken

In zijn korte leven schreef an-Nawawi veel boeken. Een aantal ervan wordt tot vandaag over de hele wereld gelezen:

• Riyaad as-Saalihien (De tuinen van de rechtschapenen): een verzameling verzen en ahadieth over goed gedrag, aanbidding en karakter, geordend per onderwerp.
• Al-Arba’ien (De veertig): een korte verzameling ahadieth die de basis van de religie samenvatten. Ondanks de naam bevat het boek 42 ahadieth.
• Al-Adhkaar: een boek over smeekbeden en het gedenken van Allah bij allerlei momenten van de dag en het leven.
• Zijn uitleg van Sahieh Muslim: een uitgebreide verklaring van de hadiethverzameling van imam Muslim. Deze uitleg wordt veel gebruikt.
• Al-Madjmoe’: een zeer groot fiqh-werk, een uitleg van het boek al-Muhadhdhab uit de Shaafi’ie-school. An-Nawawi overleed voordat hij het af had. Andere geleerden schreven het later verder.

Het is goed om te weten dat niet elke overlevering in zijn boeken sahieh is. In al-Adhkaar en Riyaad as-Saalihien staan ook enkele zwakke ahadieth. Latere geleerden, onder wie al-Albaanie, hebben de ahadieth in zijn boeken onderzocht en aangegeven welke betrouwbaar zijn. Wil je weten hoe dat werkt, lees dan eerst wat een hadieth is.

De 40 hadieth van an-Nawawi

Zijn bekendste boek is waarschijnlijk al-Arba’ien, ook wel “de 40 hadieth van an-Nawawi” genoemd. Hij begon het boek met de hadieth over de intentie, die ‘Oemar ibn al-Khattaab (moge Allah tevreden met hem zijn) overleverde. Met deze hadieth opent ook Riyaad as-Saalihien:

إِنَّمَا الْأَعْمَالُ بِالنِّيَّاتِ، وَإِنَّمَا لِكُلِّ امْرِئٍ مَا نَوَى

“Daden worden alleen beoordeeld naar de intenties, en ieder mens krijgt alleen wat hij heeft bedoeld.”

Deze hadieth staat in Sahieh al-Boekharie 1.

Op hadieth.nl vind je per hadieth uit deze verzameling de tekst en een uitleg. Begin bijvoorbeeld met hadieth 5 over nieuwigheden in de religie. Wil je de verzameling liever in boekvorm lezen, dan kun je het boek 40 Hadieth Nawawi gebruiken.

Zijn uitleg van enkele eigenschappen van Allah

De Ahl as-Soennah geloven in alle namen en eigenschappen die Allah Zichzelf heeft gegeven en die de Profeet ﷺ over Hem heeft verteld. Zij bevestigen ze zoals ze gekomen zijn. Ze veranderen de betekenis niet, ze ontkennen ze niet, ze vragen niet “hoe” en ze vergelijken Allah niet met de schepping. Allah zegt:

لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْءٌ ۖ وَهُوَ السَّمِيعُ الْبَصِيرُ

“Niets is aan Hem gelijk, en Hij is de Alhorende, de Alziende.”

Qur’an 42:11

Bij enkele ahadieth over eigenschappen van Allah gaf an-Nawawi, vooral in zijn uitleg van Sahieh Muslim, soms een andere betekenis dan de duidelijke betekenis (dit heet ta’wiel). Daarmee volgde hij op die punten niet het begrip van de salaf. Geleerden van de Ahl as-Soennah, zoals Ibn Baaz, Ibn ‘Oethaymien en al-Albaanie, hebben op deze fout gewezen.

Tegelijk hebben zij hem altijd erkend als een groot geleerde, die de soennah veel heeft gediend. Zij zagen hem als iemand die de waarheid zocht en zich op deze punten vergiste. Zij vroegen voor hem om genade en vergeving. Over iemand die zijn best doet om tot een oordeel te komen, zei de Profeet ﷺ:

إِذَا حَكَمَ الْحَاكِمُ فَاجْتَهَدَ ثُمَّ أَصَابَ فَلَهُ أَجْرَانِ، وَإِذَا حَكَمَ فَاجْتَهَدَ ثُمَّ أَخْطَأَ فَلَهُ أَجْرٌ

“Als een rechter oordeelt, zijn best doet en het juiste treft, dan krijgt hij twee beloningen. En als hij oordeelt, zijn best doet en zich vergist, dan krijgt hij één beloning.”

Deze hadieth staat in Sahieh al-Boekharie 7352.

Zo leren we twee dingen tegelijk. We nemen zijn fout op dit punt niet over, want de waarheid gaat boven elke persoon. En we spreken met respect over hem en waarderen het goede dat hij heeft nagelaten.

Zijn overlijden in 676 na de hidjrah en de kennis die hij naliet

Aan het einde van zijn leven keerde an-Nawawi terug naar zijn geboortedorp Nawaa. Daar werd hij ziek. Hij overleed in de maand radjab van het jaar 676 na de hidjrah, ongeveer 45 jaar oud. Hij werd begraven in Nawaa.

Zijn leven was kort, maar zijn boeken worden al meer dan zevenhonderd jaar gelezen, onderwezen en uitgelegd. De Profeet ﷺ zei:

إِذَا مَاتَ الإِنْسَانُ انْقَطَعَ عَنْهُ عَمَلُهُ إِلاَّ مِنْ ثَلاَثَةٍ إِلاَّ مِنْ صَدَقَةٍ جَارِيَةٍ أَوْ عِلْمٍ يُنْتَفَعُ بِهِ أَوْ وَلَدٍ صَالِحٍ يَدْعُو لَهُ

“Als de mens sterft, houden zijn daden op, behalve drie: een doorlopende liefdadigheid, kennis waar profijt van wordt getrokken, of een rechtschapen kind dat voor hem smeekt.”

Deze hadieth staat in Sahieh Muslim 1631.

Wat leren wij vandaag van het leven van imam an-Nawawi?

1. Zuiver je intentie. Leer en werk voor Allah, niet voor aanzien of geld.
2. Gebruik je tijd goed. An-Nawawi deed in 45 jaar meer dan velen in een heel leven. Kleine, vaste momenten van leren maken een groot verschil.
3. Leef eenvoudig. Je hebt niet veel nodig om gelukkig te zijn en dicht bij Allah te leven.
4. Leer de basis van je religie. Begin bijvoorbeeld met de 40 hadieth en hun uitleg.
5. Houd vast aan het begrip van de salaf. Ook grote geleerden kunnen zich vergissen. De maatstaf is de Koran en de soennah, zoals de metgezellen ze begrepen.
6. Spreek met respect over geleerden. Benoem een fout eerlijk, maar vergeet hun verdiensten niet.

Een kenmerk van wie kennis zoekt, is dat hij in kennis blijft groeien. De Profeet ﷺ zei:

مَنْ يُرِدِ اللَّهُ بِهِ خَيْرًا يُفَقِّهْهُ فِي الدِّينِ

“Wie Allah het goede toewenst, aan hem geeft Hij begrip van de religie.”

Deze hadieth staat in Sahieh al-Boekharie 71.

Laten we voor imam an-Nawawi en alle geleerden die ons voorgingen smeken met de woorden die Allah ons heeft geleerd:

رَبَّنَا اغْفِرْ لَنَا وَلِإِخْوَانِنَا الَّذِينَ سَبَقُونَا بِالْإِيمَانِ وَلَا تَجْعَلْ فِي قُلُوبِنَا غِلًّا لِلَّذِينَ آمَنُوا رَبَّنَا إِنَّكَ رَءُوفٌ رَحِيمٌ

“Onze Heer, vergeef ons en onze broeders die ons in het geloof zijn voorgegaan, en leg in onze harten geen wrok tegen degenen die geloven. Onze Heer, U bent werkelijk Zeer Vriendelijk, Meest Barmhartig.”

Qur’an 59:10