Wat is een hadieth qoedsie? Betekenis, verschil met de Koran en voorbeelden

Misschien heb je het woord al eens gezien: hadith qudsi, hadith al qudsi of in het Nederlands hadieth qoedsie. Het gaat om een bijzondere soort hadieth. Hierin vertelt de Profeet ﷺ wat zijn Heer heeft gezegd. In dit artikel lees je wat een hadieth qoedsie is, hoe je hem herkent en wat het verschil is met de Koran en met een gewone hadieth. Je leest ook waarom je een hadieth qoedsie altijd moet controleren. Tot slot bespreken we drie authentieke voorbeelden.

Waar komt het woord ‘qoedsie’ vandaan?

Het woord qoedsie komt van al-qoeds. Dat betekent zuiverheid en heiligheid. Een van de namen van Allah is al-Qoeddoes, de Heilige: Hij is vrij van elk gebrek. Een hadieth qoedsie heet zo omdat de woorden aan Allah worden toegeschreven. De Profeet ﷺ vertelt wat Allah heeft gezegd.

Een gewone hadieth gaat over wat de Profeet ﷺ zei, deed of goedkeurde. Bij een hadieth qoedsie spreekt de Profeet ﷺ ook. Maar hij geeft dan door wat Allah over Zichzelf of tegen Zijn dienaren zegt.

Zo herken je een hadieth qoedsie

Je herkent een hadieth qoedsie meestal aan het begin. Daar staat dan iets als:

• “De Profeet ﷺ zei: Allah de Verhevene zegt…”
• “De Profeet ﷺ zei: Allah zei…”
• “…in wat hij overlevert van zijn Heer, de Gezegende en Verhevene” (in het Arabisch: fiemaa yarwie ‘an rabbihi).

In de tekst zelf spreekt Allah vaak in de ik-vorm: “Ik”, “Mij”, “Mijn dienaar”. Dat is een duidelijk kenmerk.

De Koran, een hadieth qoedsie en een gewone hadieth: allemaal openbaring

Alle drie komen van Allah. De Profeet ﷺ sprak in de zaken van de godsdienst niet vanuit zijn eigen zin. Allah zegt over hem:

وَمَا يَنْطِقُ عَنِ الْهَوَىٰ إِنْ هُوَ إِلَّا وَحْيٌ يُوحَىٰ

“En hij spreekt niet uit eigen verlangen. Het is niets anders dan een openbaring die geopenbaard wordt.”

Qur’an 53:3-4

De Koran, de hadieth qoedsie en de gewone hadieth zijn dus allemaal openbaring. Toch zijn ze niet hetzelfde. Hieronder lees je de belangrijkste verschillen.

Het verschil met de Koran

De Koran is het woord van Allah, zowel de woorden als de betekenis. Djibriel bracht hem naar het hart van de Profeet ﷺ. Allah zegt:

وَإِنَّهُ لَتَنْزِيلُ رَبِّ الْعَالَمِينَ نَزَلَ بِهِ الرُّوحُ الْأَمِينُ عَلَىٰ قَلْبِكَ لِتَكُونَ مِنَ الْمُنْذِرِينَ بِلِسَانٍ عَرَبِيٍّ مُبِينٍ

“En voorwaar, het is een neerzending van de Heer van de werelden. De betrouwbare Geest (Djibriel) heeft het neergebracht, op jouw hart, zodat jij een van de waarschuwers zou zijn, in een duidelijke Arabische taal.”

Qur’an 26:192-195

De geleerden noemen onder andere deze verschillen tussen de Koran en een hadieth qoedsie:

1. De Koran is een wonder dat niemand kan namaken. Allah daagt mensen en djinn uit om iets te maken wat erop lijkt. Voor een hadieth qoedsie geldt die uitdaging niet.
2. De Koran reciteer je in het gebed. Een gebed zonder al-Faatihah is niet compleet. Een hadieth qoedsie mag je niet in plaats van de Koran in het gebed reciteren.
3. Voor het reciteren van de Koran krijg je beloning per letter. Die belofte gaat over het Boek van Allah. Natuurlijk krijg je wel beloning als je ahadieth leert en ernaar handelt.
4. De Koran is door enorm veel mensen overgeleverd, van generatie op generatie. Een hadieth qoedsie komt, net als andere ahadieth, via ketens van overleveraars tot ons. Die ketens moeten worden onderzocht.

Over het wonder van de Koran zegt Allah:

قُلْ لَئِنِ اجْتَمَعَتِ الْإِنْسُ وَالْجِنُّ عَلَىٰ أَنْ يَأْتُوا بِمِثْلِ هَٰذَا الْقُرْآنِ لَا يَأْتُونَ بِمِثْلِهِ وَلَوْ كَانَ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ ظَهِيرًا

“Zeg: Als de mensen en de djinn samen zouden komen om iets te maken wat gelijk is aan deze Koran, dan zouden zij niets maken wat eraan gelijk is, ook al zouden zij elkaar helpen.”

Qur’an 17:88

Over de recitatie in het gebed zei de Profeet ﷺ:

مَنْ صَلَّى صَلاَةً لَمْ يَقْرَأْ فِيهَا بِأُمِّ الْقُرْآنِ فَهْىَ خِدَاجٌ

“Wie een gebed bidt waarin hij de Moeder van de Koran (al-Faatihah) niet reciteert, dan is dat gebed onvolledig.”

Deze hadieth staat in Sahieh Muslim 395.

En over de beloning per letter vertelt ‘Abdoellah ibn Mas‘oed (moge Allah tevreden met hem zijn) dat de Profeet ﷺ zei:

مَنْ قَرَأَ حَرْفًا مِنْ كِتَابِ اللَّهِ فَلَهُ بِهِ حَسَنَةٌ وَالْحَسَنَةُ بِعَشْرِ أَمْثَالِهَا لاَ أَقُولُ الم حَرْفٌ وَلَكِنْ أَلِفٌ حَرْفٌ وَلاَمٌ حَرْفٌ وَمِيمٌ حَرْفٌ

“Wie een letter uit het Boek van Allah reciteert, krijgt daarvoor een goede daad, en een goede daad wordt tienvoudig beloond. Ik zeg niet dat alif-laam-miem één letter is, maar alif is een letter, laam is een letter en miem is een letter.”

Deze hadieth staat in Sahieh Soenan at-Tirmidhie 2910.

Er is een bekend meningsverschil onder de geleerden over de vraag of bij een hadieth qoedsie ook de woorden van Allah zijn, of alleen de betekenis. In het tweede geval heeft de Profeet ﷺ de betekenis in zijn eigen woorden doorgegeven. Over de verschillen hierboven zijn ze het wel eens: een hadieth qoedsie heeft niet dezelfde regels als de Koran.

Wil je de Koran zelf lezen, met de Arabische tekst naast de vertaling? Dat kan bijvoorbeeld met De Edele Koran.

Het verschil met een gewone hadieth

In een gewone hadieth spreekt de Profeet ﷺ zelf. Hij legt iets uit, geeft een opdracht of waarschuwt. In een hadieth qoedsie vertelt hij wat Allah zegt. Het verschil zit dus in wie er aan het woord is.

Soms zie je beide in één hadieth. Eerst vertelt de Profeet ﷺ wat Allah zegt, daarna gaat hij in zijn eigen woorden verder. Een mooi voorbeeld is deze hadieth over het vasten, overgeleverd door Aboe Hoerayrah (moge Allah tevreden met hem zijn):

قَالَ اللَّهُ كُلُّ عَمَلِ ابْنِ آدَمَ لَهُ إِلاَّ الصِّيَامَ، فَإِنَّهُ لِي، وَأَنَا أَجْزِي بِهِ

“Allah zei: Elke daad van de zoon van Adam is voor hem, behalve het vasten. Dat is voor Mij, en Ik beloon ervoor.”

Deze hadieth staat in Sahieh al-Boekharie 1904.

Verderop in dezelfde hadieth zweert de Profeet ﷺ “bij Hem in Wiens hand de ziel van Mohammed is”. Daar spreekt hij duidelijk zelf. Zo zie je in één tekst het verschil tussen de woorden van Allah en de woorden van de Profeet ﷺ.

Ook een hadieth qoedsie kan zwak of verzonnen zijn

Veel mensen denken: “Er staat ‘Allah zegt’, dus het klopt.” Dat is een vergissing. Een hadieth qoedsie wordt overgeleverd zoals andere ahadieth, via een keten van overleveraars. Is die keten zwak, dan is de hadieth zwak. Soms is een tekst zelfs helemaal verzonnen. Het woord “qoedsie” zegt dus niets over de betrouwbaarheid.

Iets aan Allah toeschrijven wat Hij niet heeft gezegd, is heel ernstig. Wees daarom voorzichtig met berichten op sociale media die beginnen met “Allah zegt…” maar geen bron hebben.

Voorbeeld 1: “O Mijn dienaren, Ik heb onrecht voor Mijzelf verboden”

Aboe Dharr (moge Allah tevreden met hem zijn) vertelt van de Profeet ﷺ, in wat hij overlevert van Allah, de Gezegende en Verhevene:

يَا عِبَادِي إِنِّي حَرَّمْتُ الظُّلْمَ عَلَى نَفْسِي وَجَعَلْتُهُ بَيْنَكُمْ مُحَرَّمًا فَلاَ تَظَالَمُوا يَا عِبَادِي كُلُّكُمْ ضَالٌّ إِلاَّ مَنْ هَدَيْتُهُ فَاسْتَهْدُونِي أَهْدِكُمْ

“O Mijn dienaren, Ik heb onrecht voor Mijzelf verboden en Ik heb het ook onder jullie verboden, dus doe elkaar geen onrecht. O Mijn dienaren, jullie zijn allemaal dwalend, behalve wie Ik leid. Vraag Mij dus om leiding, dan zal Ik jullie leiden.”

Deze hadieth staat in Sahieh Muslim 2577.

Dezelfde hadieth gaat nog verder. Allah zegt onder andere:

يَا عِبَادِي إِنَّكُمْ تُخْطِئُونَ بِاللَّيْلِ وَالنَّهَارِ وَأَنَا أَغْفِرُ الذُّنُوبَ جَمِيعًا فَاسْتَغْفِرُونِي أَغْفِرْ لَكُمْ

“O Mijn dienaren, jullie maken fouten bij nacht en bij dag, en Ik vergeef alle zonden. Vraag Mij dus om vergeving, dan zal Ik jullie vergeven.”

Deze hadieth staat in Sahieh Muslim 2577.

In deze hadieth staat verder dat wij Allah niet kunnen schaden of iets kunnen geven, en dat Zijn koninkrijk niet groter of kleiner wordt door wat mensen doen. Een van de overleveraars, Aboe Idriees al-Khawlaanie, ging op zijn knieën zitten als hij deze hadieth vertelde. Zo groot was zijn respect ervoor.

Voorbeeld 2: “Ik ben zoals Mijn dienaar over Mij denkt”

Aboe Hoerayrah (moge Allah tevreden met hem zijn) vertelt dat de Profeet ﷺ zei:

يَقُولُ اللَّهُ تَعَالَى أَنَا عِنْدَ ظَنِّ عَبْدِي بِي، وَأَنَا مَعَهُ إِذَا ذَكَرَنِي، فَإِنْ ذَكَرَنِي فِي نَفْسِهِ ذَكَرْتُهُ فِي نَفْسِي، وَإِنْ ذَكَرَنِي فِي مَلأٍ ذَكَرْتُهُ فِي مَلأٍ خَيْرٍ مِنْهُمْ

“Allah de Verhevene zegt: Ik ben zoals Mijn dienaar over Mij denkt, en Ik ben met hem wanneer hij Mij gedenkt. Als hij Mij bij zichzelf gedenkt, gedenk Ik hem bij Mijzelf. En als hij Mij gedenkt in een groep, gedenk Ik hem in een groep die beter is dan zij.”

Deze hadieth staat in Sahieh al-Boekharie 7405.

Deze hadieth leert je om goed over Allah te denken. Dat betekent: je hoopt op Zijn vergeving en hulp, en je doet ook zelf moeite. Je vraagt om vergeving, je doet goede daden en je blijft Hem gedenken. Goed over Allah denken is iets anders dan zonden doen en denken dat het toch wel goedkomt.

Voorbeeld 3: “Ik heb het gebed verdeeld tussen Mij en Mijn dienaar”

Je reciteert al-Faatihah elke dag in elk gebed. Weet je ook wat Allah antwoordt bij elk vers? Aboe Hoerayrah (moge Allah tevreden met hem zijn) hoorde de Profeet ﷺ zeggen:

قَالَ اللَّهُ تَعَالَى قَسَمْتُ الصَّلاَةَ بَيْنِي وَبَيْنَ عَبْدِي نِصْفَيْنِ وَلِعَبْدِي مَا سَأَلَ

“Allah de Verhevene zei: Ik heb het gebed tussen Mij en Mijn dienaar in twee helften verdeeld, en Mijn dienaar krijgt wat hij vraagt.”

Deze hadieth staat in Sahieh Muslim 395.

Met “het gebed” wordt hier al-Faatihah bedoeld. In dezelfde hadieth legt Allah uit wat Hij antwoordt:

• Zegt de dienaar “Alle lof is voor Allah, de Heer van de werelden”, dan zegt Allah: “Mijn dienaar heeft Mij geprezen.”
• Zegt hij “de Barmhartige, de Genadevolle”, dan zegt Allah: “Mijn dienaar heeft Mij geloofd.”
• Zegt hij “Koning van de Dag des Oordeels”, dan zegt Allah: “Mijn dienaar heeft Mij verheerlijkt.”
• Zegt hij “U alleen aanbidden wij en U alleen vragen wij om hulp”, dan zegt Allah: “Dit is tussen Mij en Mijn dienaar, en Mijn dienaar krijgt wat hij vraagt.”
• Zegt hij “Leid ons op het rechte pad…” tot het einde, dan zegt Allah: “Dit is voor Mijn dienaar, en Mijn dienaar krijgt wat hij vraagt.”

Denk hieraan in je volgende gebed. Dan reciteer je al-Faatihah niet zomaar, maar weet je dat Allah je antwoordt.

Lees verder: de 40 hadith qudsi op hadieth.nl

Wil je meer van deze waardevolle ahadieth leren kennen? Op hadieth.nl vind je een reeks van 40 hadith qudsi, elk met de tekst en uitleg. Je kunt beginnen bij de eerste hadith qudsi en zo stap voor stap verder lezen, bijvoorbeeld met hadith qudsi nummer 10. De reeks eindigt met de laatste hadith qudsi. Neem er elke dag één, lees hem rustig en probeer er iets van in de praktijk te brengen.

In het kort

• Een hadieth qoedsie is een hadieth waarin de Profeet ﷺ vertelt wat Allah zegt.
• Je herkent hem aan woorden als “Allah de Verhevene zegt…” en aan de ik-vorm van Allah.
• De Koran, de hadieth qoedsie en de gewone hadieth zijn allemaal openbaring, maar ze zijn niet hetzelfde.
• De Koran is een wonder, je reciteert hem in het gebed en je krijgt beloning per letter. Dat geldt niet voor een hadieth qoedsie.
• In een gewone hadieth spreekt de Profeet ﷺ zelf. In een hadieth qoedsie geeft hij door wat Allah zegt.
• Ook een hadieth qoedsie kan zwak of verzonnen zijn. Controleer daarom altijd de bron.