Vrijdaggebed tijd: hoe laat is jummah?

Hoe laat is het vrijdaggebed (djoemoe’ah)? Het korte antwoord

Het vrijdaggebed (djoemoe’ah) valt op de tijd van het middaggebed (Dhuhr). Dat is het moment waarop de zon over haar hoogste punt is gegaan en een klein beetje begint te zakken. Op vrijdag bid je in de moskee de djoemoe’ah in plaats van Dhuhr.

Elke moskee kiest zelf een vast tijdstip voor de preek (khoetbah) en het gebed. Die tijd ligt rond of iets na het begin van Dhuhr. Wil je weten hoe laat het bij jou is? Kijk dan op de website, het bord of de app van je eigen moskee.

Allah beveelt: haast je naar het gedenken van Allah op vrijdag

Het vrijdaggebed is geen gewone afspraak. Allah heeft er zelf over gesproken in de Koran, in de soerah die naar deze dag is genoemd:

يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا نُودِيَ لِلصَّلَاةِ مِنْ يَوْمِ الْجُمُعَةِ فَاسْعَوْا إِلَىٰ ذِكْرِ اللَّهِ وَذَرُوا الْبَيْعَ ۚ ذَٰلِكُمْ خَيْرٌ لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ فَإِذَا قُضِيَتِ الصَّلَاةُ فَانْتَشِرُوا فِي الْأَرْضِ وَابْتَغُوا مِنْ فَضْلِ اللَّهِ وَاذْكُرُوا اللَّهَ كَثِيرًا لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ

“O jullie die geloven, wanneer er op de dag van djoemoe’ah (vrijdag) wordt opgeroepen tot het gebed, haast je dan naar het gedenken van Allah en laat de handel liggen. Dat is beter voor jullie, als jullie het maar wisten. En wanneer het gebed is volbracht, verspreid je dan over de aarde, zoek naar de gunst van Allah en gedenk Allah veel, zodat jullie succes zullen hebben.”

Qur’an 62:9-10

Uit deze verzen leer je twee dingen. Als de oproep tot het vrijdaggebed klinkt, laat je je werk en je handel liggen en ga je naar de moskee. En na het gebed mag je gewoon weer aan het werk gaan, zolang je Allah blijft gedenken.

Wanneer bad de Profeet ﷺ het vrijdaggebed? De ahadieth over de tijd

De metgezellen hebben ons precies verteld wanneer de Profeet ﷺ het vrijdaggebed bad. Anas ibn Maalik (moge Allah tevreden met hem zijn) vertelt:

أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يُصَلِّي الْجُمُعَةَ حِينَ تَمِيلُ الشَّمْسُ

“De Profeet ﷺ bad het vrijdaggebed wanneer de zon (na haar hoogste punt) begon te zakken.”

Deze hadieth staat in Sahieh al-Boekharie 904.

Ook Salamah ibn al-Akwa’ (moge Allah tevreden met hem zijn) beschrijft dit:

كُنَّا نُجَمِّعُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا زَالَتِ الشَّمْسُ ثُمَّ نَرْجِعُ نَتَتَبَّعُ الْفَىْءَ

“Wij baden het vrijdaggebed met de Boodschapper van Allah ﷺ wanneer de zon over haar hoogste punt was gegaan. Daarna gingen we terug en zochten we de schaduw op.”

Deze hadieth staat in Sahieh Muslim 860.

Sahl ibn Sa’d (moge Allah tevreden met hem zijn) vertelt bovendien dat de metgezellen op vrijdag hun middagrust en middageten uitstelden tot na het gebed:

مَا كُنَّا نَقِيلُ وَلاَ نَتَغَدَّى إِلاَّ بَعْدَ الْجُمُعَةِ

“We hielden pas middagrust en aten pas ons middagmaal na het vrijdaggebed.”

Deze hadieth staat in Sahieh al-Boekharie 939.

Deze ahadieth laten zien dat het vrijdaggebed vroeg in de middag werd gebeden, aan het begin van de tijd van Dhuhr.

Mag het vrijdaggebed ook vóór het middaguur?

Hierover verschillen de geleerden van mening. De meeste geleerden zeggen dat de tijd van het vrijdaggebed precies dezelfde is als de tijd van Dhuhr. Het begint dus pas als de zon over haar hoogste punt is gegaan. Sommige geleerden vinden het toegestaan om het iets eerder te bidden, onder andere op basis van Sahieh al-Boekharie 939. Maar ook zij zeggen dat bidden na het middaguur beter en veiliger is. Daarom houden moskeeën zich in de praktijk aan de tijd van Dhuhr.

De tijd van Dhuhr: als de zon over het hoogste punt is

Elke dag staat de zon op een bepaald moment het hoogst aan de hemel. Op dat moment is je schaduw het kortst. Kort daarna begint de zon te zakken en wordt je schaduw weer langer. Op dat moment begint de tijd van Dhuhr, en daarmee ook de tijd van het vrijdaggebed.

Dit moment verschuift door het jaar heen. In Nederland en België valt het begin van Dhuhr in de winter ongeveer rond half één. In de zomer, met de zomertijd, ligt het ongeveer rond kwart voor twee. De precieze tijd voor jouw stad vind je bij de gebedstijden voor Dhuhr en de andere gebeden.

Waarom moskeeën een eigen tijdstip voor preek en gebed kiezen

Omdat het begin van Dhuhr elke dag een beetje verschuift, kiezen veel moskeeën een vast tijdstip voor de preek. Dat tijdstip ligt dan op of na het begin van Dhuhr. Er zijn verschillende redenen voor zo’n vaste tijd:

Mensen kunnen het gebed makkelijker plannen naast hun werk of school.
Een vaste tijd is duidelijk voor iedereen, ook voor mensen die van ver komen.
De preek duurt een tijdje, en in sommige moskeeën wordt die in meer dan één taal gegeven.
In de zomer en de winter kan de moskee de tijd aanpassen aan de verschuiving van Dhuhr.

Het kan dus gebeuren dat de ene moskee om 13.30 uur begint en een andere moskee in dezelfde stad om 14.00 uur. Dat is normaal, zolang de preek en het gebed binnen de tijd van Dhuhr vallen.

Kijk daarom bij je eigen moskee voor de juiste tijd

Op de vraag “Hoe laat is het vrijdaggebed?” is dus geen tijd te geven die voor iedereen klopt. De beste manier is om te kijken bij de moskee waar je naartoe gaat. Let vooral op wanneer de preek begint, niet alleen wanneer het gebed begint. De preek hoort bij het vrijdaggebed, en je wilt die niet missen.

Weet je de tijd? Plan dan zo dat je ruim op tijd bent. Zoals je hieronder leest, is vroeg komen juist een grote beloning.

Ga vroeg naar de moskee: de beloning per uur

De Profeet ﷺ moedigde ons aan om op vrijdag vroeg naar de moskee te gaan. Aboe Hoerayrah (moge Allah tevreden met hem zijn) vertelt dat de Boodschapper van Allah ﷺ zei:

مَنِ اغْتَسَلَ يَوْمَ الْجُمُعَةِ غُسْلَ الْجَنَابَةِ ثُمَّ رَاحَ فَكَأَنَّمَا قَرَّبَ بَدَنَةً، وَمَنْ رَاحَ فِي السَّاعَةِ الثَّانِيَةِ فَكَأَنَّمَا قَرَّبَ بَقَرَةً، وَمَنْ رَاحَ فِي السَّاعَةِ الثَّالِثَةِ فَكَأَنَّمَا قَرَّبَ كَبْشًا أَقْرَنَ، وَمَنْ رَاحَ فِي السَّاعَةِ الرَّابِعَةِ فَكَأَنَّمَا قَرَّبَ دَجَاجَةً، وَمَنْ رَاحَ فِي السَّاعَةِ الْخَامِسَةِ فَكَأَنَّمَا قَرَّبَ بَيْضَةً، فَإِذَا خَرَجَ الإِمَامُ حَضَرَتِ الْمَلاَئِكَةُ يَسْتَمِعُونَ الذِّكْرَ

“Wie zich op vrijdag wast zoals bij de wassing na grote onreinheid (djanaabah) en daarna (naar het gebed) gaat, is als iemand die een kameel offert. Wie in het tweede uur gaat, is als iemand die een koe offert. Wie in het derde uur gaat, is als iemand die een gehoornde ram offert. Wie in het vierde uur gaat, is als iemand die een kip offert. En wie in het vijfde uur gaat, is als iemand die een ei offert. Wanneer de imam naar buiten komt, komen de engelen aanwezig om naar de vermaning te luisteren.”

Deze hadieth staat in Sahieh al-Boekharie 881.

Hoe eerder je komt, hoe groter de beloning. Wie pas komt als de imam begint met de preek, mist dit. De engelen houden dan op met opschrijven wie er binnenkomt en gaan zelf luisteren naar de preek.

De geleerden verschillen een beetje over wat hier met de “uren” bedoeld wordt: gewone klokuren vanaf de ochtend, of delen van de tijd tot de imam komt. Maar de les is voor iedereen duidelijk: kom zo vroeg als je kunt. Gebruik de tijd in de moskee om te bidden, Koran te lezen en Allah te gedenken. Vrijdag is ook een dag met een bijzonder moment waarop smeekbeden worden verhoord, lees daarover meer bij het moment voor dua op vrijdag.

De wassing (ghoesl) op vrijdag

Voordat je naar het vrijdaggebed gaat, was je je hele lichaam. ‘Abdoellah ibn ‘Oemar (moge Allah tevreden met hem zijn) vertelt dat de Boodschapper van Allah ﷺ zei:

إِذَا جَاءَ أَحَدُكُمُ الْجُمُعَةَ فَلْيَغْتَسِلْ

“Wanneer een van jullie naar het vrijdaggebed komt, laat hem zich dan wassen.”

Deze hadieth staat in Sahieh al-Boekharie 877.

Over de vraag of deze wassing verplicht is of een sterk aanbevolen soennah, verschillen de geleerden van mening. Iedereen is het er wel over eens dat je haar niet zomaar moet overslaan. Hoe je deze wassing doet en wat erbij hoort, lees je in het artikel over de wassing voor het vrijdaggebed.

Wees stil tijdens de preek (khoetbah)

Als de imam de preek houdt, luister je en ben je stil. Zelfs een ander tot stilte manen is dan al te veel. Aboe Hoerayrah (moge Allah tevreden met hem zijn) vertelt dat de Boodschapper van Allah ﷺ zei:

إِذَا قُلْتَ لِصَاحِبِكَ يَوْمَ الْجُمُعَةِ أَنْصِتْ‏.‏ وَالإِمَامُ يَخْطُبُ فَقَدْ لَغَوْتَ

“Als je op vrijdag tegen degene naast je zegt: ‘Wees stil’, terwijl de imam de preek houdt, dan heb je loos gepraat.”

Deze hadieth staat in Sahieh al-Boekharie 934.

Daar staat een grote beloning tegenover. Aboe Hoerayrah (moge Allah tevreden met hem zijn) vertelt ook dat de Profeet ﷺ zei:

مَنِ اغْتَسَلَ ثُمَّ أَتَى الْجُمُعَةَ فَصَلَّى مَا قُدِّرَ لَهُ ثُمَّ أَنْصَتَ حَتَّى يَفْرُغَ مِنْ خُطْبَتِهِ ثُمَّ يُصَلِّيَ مَعَهُ غُفِرَ لَهُ مَا بَيْنَهُ وَبَيْنَ الْجُمُعَةِ الأُخْرَى وَفَضْلَ ثَلاَثَةِ أَيَّامٍ

“Wie zich wast, daarna naar het vrijdaggebed komt, bidt wat voor hem bestemd is, daarna stil is totdat (de imam) klaar is met zijn preek, en dan met hem bidt, hem wordt vergeven wat er is tussen die vrijdag en de volgende vrijdag, en nog drie dagen extra.”

Deze hadieth staat in Sahieh Muslim 857.

In een andere overlevering in Sahieh Muslim 857 noemt de Profeet ﷺ dezelfde beloning voor wie de kleine wassing (woedoe’) goed doet en daarna luistert en stil is. Wil je die nog eens goed leren, kijk dan bij de kleine wassing leren. In diezelfde overlevering zegt hij ook:

وَمَنْ مَسَّ الْحَصَى فَقَدْ لَغَا

“En wie (tijdens de preek) met de kiezelstenen speelt, heeft iets loos gedaan.”