De bekende hadiethboeken: van Sahieh al-Boekharie tot de 40 ahadieth van an-Nawawi

Je hoort vaak: "Deze hadieth staat in al-Boekharie" of "Dit is een hadieth uit de Soenan". Maar wat zijn dat eigenlijk voor boeken? Wie heeft ze geschreven, wat staat erin en kun je alles erin zomaar geloven? In dit artikel lees je over de bekendste hadiethboeken. Zo weet je beter waar een hadieth vandaan komt.

Waarom ahadieth worden verzameld en bewaard

Allah heeft de Koran naar de Profeet ﷺ gestuurd. De Profeet ﷺ kreeg ook de taak om de Koran uit te leggen aan de mensen. Dat deed hij met zijn woorden, zijn daden en de dingen die hij goedkeurde. Dat noemen we de soennah.

وَأَنْزَلْنَا إِلَيْكَ الذِّكْرَ لِتُبَيِّنَ لِلنَّاسِ مَا نُزِّلَ إِلَيْهِمْ وَلَعَلَّهُمْ يَتَفَكَّرُونَ

“En Wij hebben de Vermaning naar jou neergezonden, zodat jij aan de mensen duidelijk maakt wat naar hen is neergezonden, en opdat zij misschien zullen nadenken.”

Qur’an 16:44

Wat de Profeet ﷺ over de godsdienst zei, kwam niet uit hemzelf. Allah zegt over hem:

وَمَا يَنْطِقُ عَنِ الْهَوَىٰ إِنْ هُوَ إِلَّا وَحْيٌ يُوحَىٰ

“En hij spreekt niet uit eigen begeerte. Het is niets anders dan een openbaring die geopenbaard wordt.”

Qur’an 53:3-4

Daarom hebben de metgezellen de woorden van de Profeet ﷺ goed onthouden en doorgegeven. De Profeet ﷺ moedigde dat ook aan. Zayd ibn Thaabit (moge Allah tevreden met hem zijn) hoorde hem zeggen:

نَضَّرَ اللَّهُ امْرَأً سَمِعَ مِنَّا حَدِيثًا فَحَفِظَهُ حَتَّى يُبَلِّغَهُ فَرُبَّ حَامِلِ فِقْهٍ إِلَى مَنْ هُوَ أَفْقَهُ مِنْهُ وَرُبَّ حَامِلِ فِقْهٍ لَيْسَ بِفَقِيهٍ

“Moge Allah het gezicht doen stralen van iemand die een hadieth van ons hoort, hem goed onthoudt en hem dan doorgeeft. Want vaak brengt iemand kennis naar iemand die er meer begrip van heeft dan hijzelf, en vaak draagt iemand kennis zonder dat hij er zelf veel begrip van heeft.”

Deze hadieth staat in Sahieh Soenan Abie Daawoed 3660.

Na de metgezellen gingen de volgende generaties verder met dit werk. Geleerden reisden van stad naar stad om ahadieth te horen en te controleren. Zo ontstonden de grote hadiethboeken die we nu nog steeds lezen.

Wat is een hadiethboek?

Een hadiethboek is een verzameling van overleveringen over de Profeet ﷺ. Elke hadieth bestaat uit twee delen. Meer hierover lees je ook in het artikel wat is een hadieth. Hieronder de belangrijkste woorden die je vaak tegenkomt:

• Isnaad: de keten van overleveraars. Bijvoorbeeld: A hoorde het van B, B hoorde het van C, en C hoorde het van de Profeet ﷺ.
• Matn: de tekst zelf, dus wat de Profeet ﷺ zei of deed.
• Sahieh: authentiek. De keten is verbonden, de overleveraars zijn eerlijk en hebben een goed geheugen, en er is geen verborgen fout.
• Hassan: goed. Bijna zoals sahieh, maar het geheugen van een overleveraar is iets minder sterk. Ook een hassan hadieth mag je als bewijs gebruiken.
• Da’ief: zwak. Er mist iets in de keten, of een overleveraar is niet betrouwbaar genoeg. Zo’n hadieth gebruik je niet als bewijs.
• Mawdoe’: verzonnen. Een tekst die valselijk aan de Profeet ﷺ wordt toegeschreven.

Sommige boeken bevatten alleen authentieke ahadieth. In andere boeken staan sterke en zwakke ahadieth door elkaar. Daarom is het belangrijk om te weten uit welk boek een hadieth komt.

Sahieh al-Boekharie

Dit boek is verzameld door Imam Muhammad ibn Ismaa’iel al-Boekharie. Hij overleed in het jaar 256 na de hidjrah. Hij koos voor zijn boek alleen ahadieth die volgens zijn strenge voorwaarden authentiek zijn. Hij verdeelde het boek in hoofdstukken over geloof, gebed, handel, huwelijk, manieren en nog veel meer.

Al-Boekharie begon zijn boek met de bekende hadieth over de intentie. ‘Umar ibn al-Khattaab (moge Allah tevreden met hem zijn) hoorde de Profeet ﷺ zeggen:

إِنَّمَا الْأَعْمَالُ بِالنِّيَّاتِ، وَإِنَّمَا لِكُلِّ امْرِئٍ مَا نَوَى

“Daden worden alleen beoordeeld naar de intenties, en ieder mens krijgt alleen wat hij bedoeld heeft.”

Deze hadieth staat in Sahieh al-Boekharie 1.

De geleerden van de Ahl as-Soennah zijn het erover eens dat Sahieh al-Boekharie samen met Sahieh Muslim de meest betrouwbare boeken zijn na de Koran. De meeste geleerden zetten Sahieh al-Boekharie daarbij op de eerste plaats. Let wel: al-Boekharie heeft niet álle authentieke ahadieth in zijn boek opgenomen. Er staan ook veel authentieke ahadieth in andere boeken.

Sahieh Muslim

Dit boek is verzameld door Imam Muslim ibn al-Hadjdjaadj an-Naysaboerie. Hij overleed in het jaar 261 na de hidjrah. Hij was een leerling van al-Boekharie. Ook hij nam alleen ahadieth op die volgens zijn strenge voorwaarden authentiek zijn.

Een kleine uitleg over die voorwaarden: al-Boekharie wilde dat bekend was dat twee overleveraars in de keten elkaar minstens één keer hadden ontmoet. Muslim vond het genoeg dat ze in dezelfde tijd leefden en elkaar konden ontmoeten, als de overleveraar betrouwbaar was. Daarom vinden de meeste geleerden de voorwaarden van al-Boekharie nog iets strenger.

Sahieh Muslim is bekend om zijn mooie ordening. Muslim zet de verschillende ketens van dezelfde hadieth bij elkaar. Zo zie je in één keer hoe een hadieth is overgeleverd. In het hoofdstuk over het geloof staat bijvoorbeeld de bekende hadieth van Djibriel. Daarin komt een onbekende man bij de Profeet ﷺ en vraagt hem naar de islam, het geloof en het goed handelen (ihsaan). Aan het eind zegt de Profeet ﷺ tegen ‘Umar (moge Allah tevreden met hem zijn):

فَإِنَّهُ جِبْرِيلُ أَتَاكُمْ يُعَلِّمُكُمْ دِينَكُمْ

“Dat was Djibriel. Hij kwam naar jullie om jullie jullie godsdienst te leren.”

Deze hadieth staat in Sahieh Muslim 8.

Wat betekent ‘overeengekomen’ (muttafaqun ‘alayh)?

Soms lees je bij een hadieth: "muttafaqun ‘alayh". Dat betekent "overeengekomen". Het wil zeggen dat zowel al-Boekharie als Muslim deze hadieth in hun Sahieh hebben opgenomen, van dezelfde metgezel. Zo’n hadieth heeft de hoogste graad van betrouwbaarheid.

De twee boeken samen worden ook wel "de twee Sahiehs" (as-Sahiehayn) genoemd. Er zijn daarom ook bundels gemaakt met alleen teksten uit de Koran en deze twee boeken, zoals 200 smeekbeden uit de Qur’an en de Sahiehayn.

De vier Soenan

Na de twee Sahiehs komen vier bekende boeken die "Soenan" heten. Een Soenan-boek is vooral geordend naar hoofdstukken over regels (fiqh), zoals reinheid, gebed, zakaah en handel. Samen met de twee Sahiehs worden ze "de zes boeken" genoemd.

1. Soenan Abie Daawoed: verzameld door Imam Aboe Daawoed as-Sidjistaanie, overleden in 275 n.H. Hij richtte zich vooral op ahadieth over regels. Hij was een leerling van Imam Ahmad.
2. Djaami’ at-Tirmidhie: verzameld door Imam Muhammad ibn ‘Iesaa at-Tirmidhie, overleden in 279 n.H. Hij was een leerling van al-Boekharie. Bijzonder aan zijn boek is dat hij na veel ahadieth zelf zegt of een hadieth sahieh, hassan of zwak is. Ook noemt hij vaak hoe de geleerden ermee omgingen.
3. Soenan an-Nasaa’ie: verzameld door Imam Ahmad ibn Shu’ayb an-Nasaa’ie, overleden in 303 n.H. Hij stond bekend als zeer streng in het kiezen van overleveraars. Volgens veel geleerden staan in zijn Soenan na de twee Sahiehs de minste zwakke ahadieth.
4. Soenan Ibn Maadjah: verzameld door Imam Muhammad ibn Yaziedq Ibn Maadjah al-Qazwienie, overleden in 273 n.H. Van de zes boeken staan in dit boek de meeste zwakke ahadieth.

Hoe betrouwbaar zijn de Soenan?

De Soenan zijn zeer waardevolle boeken. Er staan heel veel authentieke ahadieth in. Maar de schrijvers hadden niet als doel om alleen sahieh ahadieth op te nemen. Daarom vind je in de Soenan ahadieth die sahieh zijn, ahadieth die hassan zijn en ook zwakke ahadieth.

Daarom hebben latere geleerden de ahadieth uit de Soenan één voor één onderzocht. Een bekend voorbeeld is de grote hadiethgeleerde al-Albaanie. Hij verdeelde elk van de vier Soenan in twee delen: een deel met de authentieke en goede ahadieth (bijvoorbeeld "Sahieh Soenan Abie Daawoed") en een deel met de zwakke ahadieth. Daardoor kun je als gewone lezer makkelijker zien of een hadieth uit de Soenan bruikbaar is. Op deze site gebruiken we uit de Soenan daarom alleen ahadieth die al-Albaanie sahieh of hassan noemde.

De Muwatta’ van Imam Maalik

De Muwatta’ is een van de oudste hadiethboeken die bewaard zijn gebleven. Het is verzameld door Imam Maalik ibn Anas, de imam van Medina. Hij overleed in het jaar 179 n.H., dus nog vóór al-Boekharie en Muslim.

In de Muwatta’ staan niet alleen ahadieth van de Profeet ﷺ. Er staan ook uitspraken van metgezellen en van de generatie na hen, en de mening van Imam Maalik zelf over de praktijk in Medina. Imam Maalik was streng in het kiezen van overleveraars. Wel staan er ook overleveringen in waarbij een deel van de keten niet wordt genoemd. Die worden volgens de regels van de hadiethwetenschap apart beoordeeld.

De Musnad van Imam Ahmad

De Musnad is verzameld door Imam Ahmad ibn Hanbal. Hij overleed in het jaar 241 n.H. Het is een van de grootste hadiethboeken die er zijn.

In de Musnad staan veel authentieke en goede ahadieth. Maar er staan ook zwakke ahadieth in. Daarom moet je bij een hadieth uit de Musnad altijd kijken hoe geleerden hem hebben beoordeeld.

Bundels voor iedereen: Riyaad as-Saalihien en de 40 ahadieth van an-Nawawi

Naast de grote verzamelingen zijn er ook kleinere bundels. Die zijn gemaakt door latere geleerden, die ahadieth uit de grote boeken kozen. Twee bekende bundels zijn van Imam Yahyaa ibn Sharaf an-Nawawi. Hij overleed in het jaar 676 n.H.

Riyaad as-Saalihien (de tuinen van de vromen) gaat over het dagelijks leven van een moslim. Denk aan oprechtheid, berouw, geduld, goede manieren, het gedenken van Allah en omgaan met anderen. Elk hoofdstuk begint meestal met verzen uit de Koran en daarna volgen de ahadieth. Veel ahadieth komen uit de twee Sahiehs en de Soenan. Er staat een klein aantal zwakke ahadieth in. Geleerden zoals al-Albaanie hebben die aangewezen. Ibn ‘Oethaymien schreef er een bekende uitleg over.

De 40 ahadieth van an-Nawawi (al-Arba’ien an-Nawawiyyah) is een korte bundel met ahadieth die de basis van de islam uitleggen. Eigenlijk zijn het er 42. De bundel begint met de hadieth over de intentie en de hadieth van Djibriel. Je vindt er bijvoorbeeld ook dat de godsdienst oprechtheid is (zie de zevende hadieth van an-Nawawi) en dat niemand echt gelooft totdat hij voor zijn broeder wenst wat hij voor zichzelf wenst (zie hadieth 13 van an-Nawawi). De meeste ahadieth in deze bundel zijn authentiek. Over een paar ervan hebben geleerden besproken hoe sterk ze zijn. Het boek 40 Hadieth Nawawi is een goede plek om deze bundel in het Nederlands te lezen.

Met welk hadiethboek kun je het beste beginnen?

Begin klein en bouw rustig op. Een mogelijke volgorde:

1. De 40 ahadieth van an-Nawawi: kort, duidelijk en over de basis van de godsdienst. Lees het het liefst met een uitleg van een betrouwbare geleerde.
2. Riyaad as-Saalihien: voor je karakter, je aanbidding en je dagelijks leven.
3. Sahieh al-Boekharie en Sahieh Muslim: als je meer wilt weten. Ook een verkorte versie of een goede uitleg helpt hierbij.

Het beste is om te leren bij een betrouwbare leraar die de soennah volgt. Een hadieth lezen is één ding; hem goed begrijpen en toepassen is iets anders.

Wees voorzichtig: geef geen hadieth door zonder bron

De Profeet ﷺ moedigde ons aan om zijn woorden door te geven. ‘Abdoellah ibn ‘Amr (moge Allah tevreden met hem zijn) vertelde dat de Profeet ﷺ zei:

بَلِّغُوا عَنِّي وَلَوْ آيَةً

“Breng van mij over, al is het maar één vers.”

Deze hadieth staat in Sahieh al-Boekharie 3461.

Maar hij waarschuwde ook heel streng voor het liegen over hem. Aboe Hoerayrah (moge Allah tevreden met hem zijn) vertelde dat de Profeet ﷺ zei:

وَمَنْ كَذَبَ عَلَىَّ مُتَعَمِّدًا فَلْيَتَبَوَّأْ مَقْعَدَهُ مِنَ النَّارِ

“En wie met opzet over mij liegt, laat hem zijn plaats in het Vuur innemen.”

Deze hadieth staat in Sahieh al-Boekharie 110.

Op sociale media gaan veel teksten rond die "een hadieth" genoemd worden, zonder bron. Soms zijn ze zwak of zelfs verzonnen. Let daarom op deze punten:

• Vraag altijd: in welk boek staat deze hadieth, en welk nummer?
• Staat hij niet in de twee Sahiehs? Kijk dan hoe geleerden zoals al-Albaanie hem hebben beoordeeld.
• Twijfel je? Stuur hem dan niet door. Laat wat je twijfel geeft voor wat je geen twijfel geeft, zoals de Profeet ﷺ ons leerde in hadieth 11 van an-Nawawi.

Zo help je mee om de soennah zuiver te bewaren, net zoals de grote imams deden. Moge Allah ons de kennis geven die ons nut brengt.