Wat is de soennah? De betekenis, het verschil met hadieth en waarom je haar volgt

Je hoort het woord vaak: "dat is soennah" of "volg de soennah". Je ziet het ook geschreven als soenah, soenna of sunnah. Maar wat betekent het precies? En waarom is de soennah zo belangrijk voor een moslim? In dit artikel lees je de betekenis van het woord, de plaats van de soennah naast de Koran en hoe je haar in je dagelijks leven kunt volgen.

Wat betekent het woord soennah?

Het Arabische woord soennah betekent letterlijk: een weg, een gewoonte of een manier van leven. Het gaat om de manier waarop iemand meestal handelt.

In de islam bedoelen we met de soennah de weg van de Profeet ﷺ. Dat is de manier waarop hij geloofde, aanbad, sprak en met mensen omging. Die weg heeft hij aan zijn metgezellen geleerd. Zij hebben haar weer doorgegeven aan de generaties na hen.

De soennah: de woorden, daden en goedkeuringen van de Profeet ﷺ

De geleerden leggen uit dat de soennah uit drie delen bestaat:

• Zijn woorden: alles wat de Profeet ﷺ gezegd heeft, bijvoorbeeld een opdracht, een verbod of een advies.
• Zijn daden: alles wat hij gedaan heeft, bijvoorbeeld hoe hij bad, vastte en zijn familie behandelde.
• Zijn goedkeuringen: soms deed of zei een metgezel iets terwijl de Profeet ﷺ erbij was. Als hij dat niet afkeurde, weten we dat het toegestaan is. Zijn zwijgen was dan een goedkeuring.

Veel geleerden rekenen ook zijn karakter en zijn uiterlijk tot de soennah, zoals beschreven in de overleveringen.

De soennah als tweede bron naast de Koran

De islam heeft twee basisbronnen: de Koran en de soennah. De Koran is het woord van Allah. De soennah komt ook van Allah, want de Profeet ﷺ sprak over de religie niet vanuit zijn eigen wensen. Daarom moet een moslim de Koran en de soennah samen nemen en niet het een zonder het ander.

De Profeet ﷺ waarschuwde zelf voor mensen die de soennah opzij zouden schuiven en alleen de Koran zouden willen volgen. Al-Miqdaam ibn Ma‘diekarib (moge Allah tevreden met hem zijn) overleverde dat hij zei:

أَلاَ إِنِّي أُوتِيتُ الْكِتَابَ وَمِثْلَهُ مَعَهُ أَلاَ يُوشِكُ رَجُلٌ شَبْعَانُ عَلَى أَرِيكَتِهِ يَقُولُ عَلَيْكُمْ بِهَذَا الْقُرْآنِ فَمَا وَجَدْتُمْ فِيهِ مِنْ حَلاَلٍ فَأَحِلُّوهُ وَمَا وَجَدْتُمْ فِيهِ مِنْ حَرَامٍ فَحَرِّمُوهُ أَلاَ لاَ يَحِلُّ لَكُمْ لَحْمُ الْحِمَارِ الأَهْلِيِّ وَلاَ كُلُّ ذِي نَابٍ مِنَ السَّبُعِ

“Let op! Mij is het Boek gegeven, en iets wat erop lijkt erbij. Let op! Binnenkort zal er een man zijn, verzadigd en leunend op zijn bank, die zegt: ‘Houd je aan deze Koran. Wat je daarin als toegestaan vindt, behandel dat als toegestaan, en wat je daarin als verboden vindt, behandel dat als verboden.’ Let op! Het vlees van de tamme ezel is voor jullie niet toegestaan, en ook niet elk roofdier met hoektanden.”

Deze hadieth staat in Sahieh Soenan Abie Daawoed 4604.

In deze hadieth noemt de Profeet ﷺ zelf voorbeelden van verboden die in de soennah staan. Wie alleen naar de Koran kijkt en de soennah weglaat, mist dus een deel van de religie.

Allah zegt ook dat we bij onenigheid moeten teruggaan naar Allah en naar de Boodschapper:

يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَطِيعُوا اللَّهَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ وَأُولِي الْأَمْرِ مِنْكُمْ ۖ فَإِنْ تَنَازَعْتُمْ فِي شَيْءٍ فَرُدُّوهُ إِلَى اللَّهِ وَالرَّسُولِ إِنْ كُنْتُمْ تُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ ۚ ذَٰلِكَ خَيْرٌ وَأَحْسَنُ تَأْوِيلًا

“O jullie die geloven, gehoorzaam Allah en gehoorzaam de Boodschapper en degenen onder jullie die gezag hebben. En als jullie het over iets oneens zijn, verwijs het dan terug naar Allah en de Boodschapper, als jullie in Allah en de Laatste Dag geloven. Dat is beter en heeft de beste afloop.”

Qur’an 4:59

De geleerden leggen uit dat "terugverwijzen naar Allah" betekent: naar de Koran. "Terugverwijzen naar de Boodschapper" betekent na zijn dood: naar zijn soennah. Lees ook meer over het vasthouden aan de Koran en de soennah.

De soennah legt de Koran uit

De Profeet ﷺ kreeg van Allah de taak om de Koran aan de mensen uit te leggen. Allah zegt:

وَأَنْزَلْنَا إِلَيْكَ الذِّكْرَ لِتُبَيِّنَ لِلنَّاسِ مَا نُزِّلَ إِلَيْهِمْ وَلَعَلَّهُمْ يَتَفَكَّرُونَ

“En Wij hebben de Vermaning naar jou neergezonden, zodat jij aan de mensen duidelijk maakt wat naar hen is neergezonden, en opdat zij misschien nadenken.”

Qur’an 16:44

Met "de Vermaning" wordt hier de Koran bedoeld. Een duidelijk voorbeeld is het gebed. In de Koran staat vaak dat je het gebed moet verrichten. Maar hoeveel gebeden er per dag zijn, hoeveel rak‘ahs elk gebed heeft en wat je daarin zegt en doet, dat leer je uit de soennah. Maalik ibn al-Hoewayrith (moge Allah tevreden met hem zijn) en zijn vrienden verbleven twintig dagen bij de Profeet ﷺ. Toen ze teruggingen naar hun familie, zei hij onder andere:

وَصَلُّوا كَمَا رَأَيْتُمُونِي أُصَلِّي

“En bid zoals jullie mij hebben zien bidden.”

Deze hadieth staat in Sahieh al-Boekharie 631.

Zo is het ook met de zakaah, het vasten en de hadj. De Koran geeft de opdracht, en de soennah laat zien hoe je die opdracht uitvoert.

Wat is het verschil tussen soennah en hadieth?

De woorden soennah en hadieth worden vaak door elkaar gebruikt. Toch is er een verschil:

• Hadieth (meervoud: ahadieth) is een overlevering: een bericht over wat de Profeet ﷺ zei, deed of goedkeurde. Zo'n bericht wordt doorgegeven via een keten van overleveraars.
• Soennah is de weg zelf: de manier van leven van de Profeet ﷺ, die we kennen dankzij die overleveringen.

Je kunt het zo zien: de ahadieth zijn als het ware de berichten die de soennah bij ons brengen. Niet elke overlevering is betrouwbaar. Sommige ahadieth zijn zwak of zelfs verzonnen. Daarom hebben de geleerden de ketens en teksten zorgvuldig onderzocht. Alleen wat authentiek is, gebruik je om de soennah vast te stellen.

Veel geleerden van de hadieth gebruiken beide woorden met bijna dezelfde betekenis. Het verschil is dus vooral een kwestie van nadruk.

Soennah in de fiqh: aanbevolen, niet verplicht

In de fiqh (de islamitische wetgeving over handelingen) heeft het woord soennah vaak een smallere betekenis. Dan betekent het: een aanbevolen daad. Wie zo'n daad doet, krijgt beloning. Wie hem laat, zondigt niet.

Een voorbeeld is het gebruik van de siwaak, een takje om je tanden mee te poetsen. Aboe Hoerayrah (moge Allah tevreden met hem zijn) overleverde dat de Profeet ﷺ zei:

لَوْلاَ أَنْ أَشُقَّ عَلَى أُمَّتِي ـ أَوْ عَلَى النَّاسِ ـ لأَمَرْتُهُمْ بِالسِّوَاكِ مَعَ كُلِّ صَلاَةٍ

“Als ik het mijn oemmah – of: de mensen – niet zwaar zou maken, dan had ik hen opgedragen de siwaak te gebruiken bij elk gebed.”

Deze hadieth staat in Sahieh al-Boekharie 887.

De Profeet ﷺ heeft het dus niet verplicht gemaakt, maar hij moedigde het wel sterk aan. Zo'n daad noemen de geleerden van de fiqh "soennah". Let op: een aanbevolen daad is niet onbelangrijk. Het zijn juist deze kleine daden die je beloning vergroten. Lees daarover ook: onderschat geen goede daden.

Waarom is het volgen van de soennah verplicht?

Misschien denk je: als soennah "aanbevolen" betekent, is het volgen ervan dan niet vrijblijvend? Nee. De soennah als geheel, dus de weg van de Profeet ﷺ, moet je volgen. Wat hij verplicht heeft, is verplicht. Wat hij verboden heeft, is verboden. Allah zegt:

مَنْ يُطِعِ الرَّسُولَ فَقَدْ أَطَاعَ اللَّهَ ۖ وَمَنْ تَوَلَّىٰ فَمَا أَرْسَلْنَاكَ عَلَيْهِمْ حَفِيظًا

“Wie de Boodschapper gehoorzaamt, heeft Allah gehoorzaamd. En wie zich afkeert: Wij hebben jou niet als bewaker over hen gezonden.”

Qur’an 4:80

En Allah zegt:

وَمَا آتَاكُمُ الرَّسُولُ فَخُذُوهُ وَمَا نَهَاكُمْ عَنْهُ فَانْتَهُوا ۚ وَاتَّقُوا اللَّهَ ۖ إِنَّ اللَّهَ شَدِيدُ الْعِقَابِ

“En wat de Boodschapper jullie geeft, neem dat aan, en wat hij jullie verbiedt, blijf daarvan weg. En vrees Allah. Allah is zeker streng in het bestraffen.”

Qur’an 59:7

Ook de Profeet ﷺ maakte duidelijk hoe belangrijk dit is. Volgens Aboe Hoerayrah (moge Allah tevreden met hem zijn) zei hij dat zijn hele oemmah het Paradijs binnengaat, behalve wie weigert. De metgezellen vroegen: "Wie weigert er dan?" Hij antwoordde:

مَنْ أَطَاعَنِي دَخَلَ الْجَنَّةَ، وَمَنْ عَصَانِي فَقَدْ أَبَى

“Wie mij gehoorzaamt, gaat het Paradijs binnen, en wie mij ongehoorzaam is, die heeft geweigerd.”

Deze hadieth staat in Sahieh al-Boekharie 7280.

Al-‘Irbaad ibn Saariyah (moge Allah tevreden met hem zijn) vertelde over een indrukwekkende vermaning van de Profeet ﷺ, waarbij ogen tranen en harten bang werden. Daarin zei hij:

فَإِنَّهُ مَنْ يَعِشْ مِنْكُمْ بَعْدِي فَسَيَرَى اخْتِلاَفًا كَثِيرًا فَعَلَيْكُمْ بِسُنَّتِي وَسُنَّةِ الْخُلَفَاءِ الْمَهْدِيِّينَ الرَّاشِدِينَ تَمَسَّكُوا بِهَا وَعَضُّوا عَلَيْهَا بِالنَّوَاجِذِ وَإِيَّاكُمْ وَمُحْدَثَاتِ الأُمُورِ فَإِنَّ كُلَّ مُحْدَثَةٍ بِدْعَةٌ وَكُلَّ بِدْعَةٍ ضَلاَلَةٌ

“Want wie van jullie na mij leeft, zal veel onenigheid zien. Houd je dan aan mijn soennah en aan de soennah van de goed geleide, rechtgeleide khaliefen. Houd je eraan vast en bijt je er met je kiezen in vast. En pas op voor nieuw bedachte zaken, want elke nieuw bedachte zaak is een bid'ah, en elke bid'ah is een dwaling.”

Deze hadieth staat in Sahieh Soenan Abie Daawoed 4607.

Uit deze hadieth leer je twee dingen. Je houdt je stevig vast aan de soennah. En je blijft weg van nieuwe dingen die mensen aan de religie toevoegen. Meer hierover lees je in het artikel over het hechten aan de soennah van de Profeet ﷺ.

Hoe volg je de soennah in je dagelijks leven?

De Profeet ﷺ is het beste voorbeeld voor iedere moslim. Allah zegt:

لَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ لِمَنْ كَانَ يَرْجُو اللَّهَ وَالْيَوْمَ الْآخِرَ وَذَكَرَ اللَّهَ كَثِيرًا

“Jullie hebben in de Boodschapper van Allah zeker een mooi voorbeeld, voor wie hoopt op Allah en de Laatste Dag en Allah veel gedenkt.”

Qur’an 33:21

Hoe pak je dat praktisch aan? Een paar tips:

1. Begin bij het verplichte. Zorg eerst dat je het verplichte doet, zoals de vijf gebeden, en dat je wegblijft van wat verboden is.
2. Leer je gebed volgens de soennah. Bid zoals de Profeet ﷺ bad. Leer de bewegingen en de woorden uit betrouwbare bronnen.
3. Voeg stap voor stap aanbevolen daden toe. Bijvoorbeeld de siwaak gebruiken. Begin klein en houd het vol.
4. Controleer of iets echt soennah is. Niet alles wat mensen "soennah" noemen, is authentiek. Vraag het aan mensen met kennis en lees betrouwbare boeken.
5. Let op je intentie. Doe het voor Allah, niet om gezien te worden. Lees ook waarom Allah kijkt naar je hart en je daden.
6. Leer over het leven van de Profeet ﷺ. Hoe meer je over hem weet, hoe makkelijker het wordt om hem na te volgen. Een boek als Authentieke verhalen uit de soennah kan daarbij helpen.

De soennah volgen is geen last. Het is de weg naar het Paradijs, zoals de Profeet ﷺ zelf zei. Wie de Koran leest, bijvoorbeeld in een betrouwbare vertaling met de Arabische tekst, en daarnaast de soennah leert, heeft de twee bronnen in handen die Allah aan deze oemmah heeft gegeven.