Hoe laat moet je bidden? De tijden van de vijf gebeden volgens de soennah

Elke moslim bidt vijf keer per dag. Maar wanneer begint de tijd van een gebed precies, en wanneer is hij voorbij? Daar hoef je niet naar te raden. Allah en Zijn Profeet ﷺ hebben het duidelijk uitgelegd. In dit artikel lees je per gebed wanneer de tijd begint en eindigt. Je leest ook waarom bidden op tijd zo belangrijk is.

Allah heeft voor elk gebed een vaste tijd gegeven

Het gebed is niet iets wat je doet wanneer het jou uitkomt. Allah heeft het verplicht gemaakt op vaste momenten. Hij zegt:

إِنَّ الصَّلَاةَ كَانَتْ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ كِتَابًا مَوْقُوتًا

“Voorwaar, het gebed is voor de gelovigen een voorschrift met vastgestelde tijden.”

Qur’an 4:103

In een ander vers noemt Allah de tijden van het gebed in het kort:

أَقِمِ الصَّلَاةَ لِدُلُوكِ الشَّمْسِ إِلَىٰ غَسَقِ اللَّيْلِ وَقُرْآنَ الْفَجْرِ ۖ إِنَّ قُرْآنَ الْفَجْرِ كَانَ مَشْهُودًا

“Verricht het gebed vanaf het moment dat de zon over haar hoogste punt gaat, tot de duisternis van de nacht, en (verricht) de recitatie bij de dageraad. Voorwaar, de recitatie bij de dageraad wordt bijgewoond.”

Qur’an 17:78

De precieze uitleg van deze tijden vind je in de soennah. Daarom is het belangrijk om vast te houden aan de Koran en de soennah: zonder de soennah zou je niet weten hoe en wanneer je moet bidden.

Djibriel leerde de Profeet ﷺ de gebedstijden

Ibn ‘Abbaas (moge Allah tevreden met hem zijn) vertelt dat de Profeet ﷺ zei dat de engel Djibriel hem twee keer voorging in het gebed bij de Ka‘bah. Op de eerste dag bad hij elk gebed aan het begin van de tijd. Op de tweede dag bad hij elk gebed tegen het einde van de gekozen tijd. In het kort zag dat er zo uit:

• Dhuhr: de eerste dag net nadat de zon over haar hoogste punt was. De tweede dag toen de schaduw van iets even lang was als dat ding zelf.
• Asr: de eerste dag toen de schaduw even lang was als het ding zelf. De tweede dag toen de schaduw twee keer zo lang was.
• Maghrib: op beide dagen op het moment dat iemand die vast zijn vasten breekt, dus direct na zonsondergang.
• Isha: de eerste dag toen het avondlicht verdwenen was. De tweede dag toen een derde van de nacht voorbij was.
• Fajr: de eerste dag op het moment dat eten en drinken verboden worden voor iemand die vast. De tweede dag toen het al licht was geworden.

Aan het einde zei Djibriel:

ثُمَّ الْتَفَتَ إِلَىَّ فَقَالَ يَا مُحَمَّدُ هَذَا وَقْتُ الأَنْبِيَاءِ مِنْ قَبْلِكَ وَالْوَقْتُ مَا بَيْنَ هَذَيْنِ الْوَقْتَيْنِ

“Daarna wendde hij zich tot mij en zei: ‘O Mohammed, dit is de tijd van de profeten vóór jou. En de tijd ligt tussen deze twee tijden.’”

Deze hadieth staat in Sahieh Soenan Abie Daawoed 393.

Een vergelijkbare overlevering staat ook in Sahieh Soenan at-Tirmidhie 149. Daarnaast heeft de Profeet ﷺ de tijden ook in woorden samengevat, in de hadieth van ‘Abdoellah ibn ‘Amr (moge Allah tevreden met hem zijn) in Sahieh Muslim 612. Die hadieth gebruiken we hieronder per gebed.

Fajr: van de dageraad tot zonsopkomst

وَوَقْتُ صَلاَةِ الصُّبْحِ مِنْ طُلُوعِ الْفَجْرِ مَا لَمْ تَطْلُعِ الشَّمْسُ

“En de tijd van het ochtendgebed is vanaf het aanbreken van de dageraad, zolang de zon niet is opgekomen.”

Deze hadieth staat in Sahieh Muslim 612.

De tijd van Fajr begint bij de echte dageraad. Dat is het eerste licht dat zich langs de horizon verspreidt, terwijl het nog donker is. Het is hetzelfde moment waarop iemand die vast moet stoppen met eten en drinken, zoals in de hadieth van Djibriel staat.

Tot hoe laat mag je Fajr bidden? De tijd van Fajr loopt tot de zon opkomt. Daarna is de tijd voorbij. Aboe Hoerayrah (moge Allah tevreden met hem zijn) vertelt dat de Profeet ﷺ zei:

مَنْ أَدْرَكَ مِنَ الصُّبْحِ رَكْعَةً قَبْلَ أَنْ تَطْلُعَ الشَّمْسُ فَقَدْ أَدْرَكَ الصُّبْحَ، وَمَنْ أَدْرَكَ رَكْعَةً مِنَ الْعَصْرِ قَبْلَ أَنْ تَغْرُبَ الشَّمْسُ فَقَدْ أَدْرَكَ الْعَصْرَ

“Wie van het ochtendgebed één rak‘ah haalt voordat de zon opkomt, die heeft het ochtendgebed gehaald. En wie één rak‘ah van Asr haalt voordat de zon ondergaat, die heeft Asr gehaald.”

Deze hadieth staat in Sahieh al-Boekharie 579.

Dit is geen reden om Fajr expres tot het laatste moment uit te stellen. Het laat zien dat de tijd echt eindigt bij zonsopkomst. Bid Fajr dus ruim op tijd. Zie je dat de zon bijna opkomt, begin dan meteen.

Dhuhr: vanaf het moment dat de zon het hoogste punt voorbij is

وَوَقْتُ صَلاَةِ الظُّهْرِ إِذَا زَالَتِ الشَّمْسُ عَنْ بَطْنِ السَّمَاءِ مَا لَمْ يَحْضُرِ الْعَصْرُ

“En de tijd van het middaggebed is wanneer de zon van het midden van de hemel is weggegaan, zolang de tijd van Asr niet is aangebroken.”

Deze hadieth staat in Sahieh Muslim 612.

Rond het middaguur staat de zon op haar hoogste punt. Op dat moment mag je nog niet bidden. Zodra de zon over dat punt heen is en begint te dalen, begint de tijd van Dhuhr. De schaduwen worden dan weer langer.

De tijd van Dhuhr duurt tot de tijd van Asr begint. Dat is het moment waarop de schaduw van een voorwerp even lang is als het voorwerp zelf. Je rekent daarbij vanaf de korte schaduw die er rond het middaguur al was.

Asr: wanneer de schaduw zo lang is als het voorwerp

De tijd van Asr begint direct als de tijd van Dhuhr voorbij is. Djibriel bad Asr de eerste dag toen de schaduw even lang was als het voorwerp, en de tweede dag toen de schaduw twee keer zo lang was. Over het einde van de tijd zei de Profeet ﷺ:

وَوَقْتُ صَلاَةِ الْعَصْرِ مَا لَمْ تَصْفَرَّ الشَّمْسُ وَيَسْقُطْ قَرْنُهَا الأَوَّلُ

“En de tijd van het Asr-gebed duurt zolang de zon niet geel wordt en haar eerste rand niet ondergaat.”

Deze hadieth staat in Sahieh Muslim 612.

Wacht niet tot de zon geel wordt. Anas ibn Maalik (moge Allah tevreden met hem zijn) zei tegen een paar mannen dat ze Asr moesten bidden. Toen ze klaar waren, vertelde hij dat hij de Profeet ﷺ had horen zeggen:

تِلْكَ صَلاَةُ الْمُنَافِقِ يَجْلِسُ يَرْقُبُ الشَّمْسَ حَتَّى إِذَا كَانَتْ بَيْنَ قَرْنَىِ الشَّيْطَانِ قَامَ فَنَقَرَهَا أَرْبَعًا لاَ يَذْكُرُ اللَّهَ فِيهَا إِلاَّ قَلِيلاً

“Dat is het gebed van de huichelaar: hij zit naar de zon te kijken. Als zij dan tussen de twee horens van de satan staat, staat hij op en pikt hij er snel vier (rak‘aat) af, terwijl hij Allah daarin maar weinig gedenkt.”

Deze hadieth staat in Sahieh Muslim 622.

Bid Asr dus niet op het laatste moment, maar op een tijd dat de zon nog helder en wit is.

Maghrib: direct na zonsondergang

وَوَقْتُ صَلاَةِ الْمَغْرِبِ إِذَا غَابَتِ الشَّمْسُ مَا لَمْ يَسْقُطِ الشَّفَقُ

“En de tijd van het avondgebed is wanneer de zon is ondergegaan, zolang het avondlicht niet is verdwenen.”

Deze hadieth staat in Sahieh Muslim 612.

De tijd van Maghrib begint zodra de zon helemaal onder is. Hij duurt tot het rode avondlicht aan de horizon verdwenen is. Djibriel bad Maghrib op beide dagen op hetzelfde moment: direct na zonsondergang, als de vastende zijn vasten breekt. Daarom is het het beste om Maghrib niet uit te stellen.

Isha: na het avondlicht tot de helft van de nacht

وَوَقْتُ صَلاَةِ الْعِشَاءِ إِلَى نِصْفِ اللَّيْلِ

“En de tijd van het Isha-gebed duurt tot de helft van de nacht.”

Deze hadieth staat in Sahieh Muslim 612.

De tijd van Isha begint als het rode avondlicht verdwenen is. Hij loopt tot de helft van de nacht. Je berekent die helft door de tijd tussen zonsondergang en de dageraad (het begin van Fajr) door twee te delen. Gaat de zon bijvoorbeeld om 20.00 uur onder en begint Fajr om 6.00 uur, dan is de helft van de nacht om 1.00 uur.

Djibriel bad Isha de tweede dag toen een derde van de nacht voorbij was. Zorg er dus voor dat je Isha bidt voordat de helft van de nacht voorbij is. Ga niet slapen met de gedachte dat je het ‘later nog wel doet’.

Waarom bidden op tijd zo belangrijk is

‘Abdoellah ibn Mas‘oed (moge Allah tevreden met hem zijn) vroeg de Profeet ﷺ welke daad Allah het meest liefheeft. De Profeet ﷺ antwoordde:

الصَّلاَةُ عَلَى وَقْتِهَا

“Het gebed op zijn tijd.”

Deze hadieth staat in Sahieh al-Boekharie 527.

Daarna noemde hij goed zijn voor de ouders. Meer daarover lees je in gebeden op tijd bidden en de ouders.

Het omgekeerde is ook ernstig. Buraydah (moge Allah tevreden met hem zijn) zei op een bewolkte dag dat ze Asr vroeg moesten bidden, want de Profeet ﷺ had gezegd:

مَنْ تَرَكَ صَلاَةَ الْعَصْرِ فَقَدْ حَبِطَ عَمَلُهُ

“Wie het Asr-gebed laat schieten, diens daden zijn verloren gegaan.”

Deze hadieth staat in Sahieh al-Boekharie 553.

Op tijd bidden geeft rust en structuur aan je dag. Neem na het gebed ook even de tijd voor de woorden die de Profeet ﷺ zei na de verplichte gebeden.

Heb je een gebed verslapen of vergeten?

Iedereen kan eens door een gebed heen slapen of het echt vergeten. Dan hoef je niet te wanhopen. Anas ibn Maalik (moge Allah tevreden met hem zijn) vertelt dat de Profeet ﷺ zei:

مَنْ نَسِيَ صَلاَةً أَوْ نَامَ عَنْهَا فَكَفَّارَتُهَا أَنْ يُصَلِّيَهَا إِذَا ذَكَرَهَا

“Wie een gebed vergeet of erdoor heen slaapt: de boetedoening daarvoor is dat hij het bidt zodra hij eraan denkt.”

Deze hadieth staat in Sahieh Muslim 684.

Word je dus wakker en is de tijd voorbij, bid het gebed dan meteen. Let op: dit gaat over slapen en vergeten. Het is geen vrijbrief om een gebed bewust uit te stellen tot na de tijd.

De gebedstijden van vandaag voor jouw plaats

De tijden hangen af van de stand van de zon. Ze verschuiven daarom elke dag een beetje, en per plaats zijn ze anders. In Nederland en België is het verschil tussen zomer en winter groot. De tijden van vandaag voor jouw stad vind je op onze pagina gebedstijden. Kijk daar elke dag even, zodat je weet wanneer elk gebed begint.

Wil je je kinderen op een eenvoudige manier leren wanneer ze moeten bidden? Dan kan het kinderboek Is het al tijd? daarbij helpen.