Het boze oog volgens de soennah: wat het is, hoe je je beschermt en hoe je het behandelt

Veel mensen maken zich zorgen over het boze oog. Sommigen zien het overal, anderen geloven er helemaal niet in. Hier lees je wat de Koran en de authentieke soennah erover zeggen: wat het boze oog is, hoe je je ertegen beschermt en hoe je het volgens de soennah behandelt.

Wat is het boze oog? “Het oog is waar”

Met het boze oog (in het Arabisch: al-‘ayn) bedoelen we schade die iemand kan krijgen door de blik van een ander. Dat gebeurt als iemand iets ziet wat hij mooi vindt of waar hij jaloers op is. Dat kan gezondheid zijn, schoonheid, een kind, bezit of succes. Het kan zelfs gebeuren zonder dat de persoon het wil.

De Profeet ﷺ heeft duidelijk gezegd dat het boze oog echt bestaat. Ibn ‘Abbaas (moge Allah tevreden met hem zijn) overleverde dat de Profeet ﷺ zei:

الْعَيْنُ حَقٌّ وَلَوْ كَانَ شَىْءٌ سَابَقَ الْقَدَرَ سَبَقَتْهُ الْعَيْنُ وَإِذَا اسْتُغْسِلْتُمْ فَاغْسِلُوا

“Het oog is waar. En als er iets zou zijn dat de voorbeschikking zou voorgaan, dan zou het oog haar voorgaan. En als jullie gevraagd wordt om je te wassen, was je dan.”

Deze hadieth staat in Sahieh Muslim 2188.

Deze hadieth leert je twee dingen. Het boze oog is een werkelijkheid. Maar het gaat nooit buiten de voorbeschikking (al-qadar) van Allah om. Niets gebeurt zonder dat Allah het toelaat. Meer hierover lees je in het artikel over het boze oog als werkelijkheid.

Het boze oog in de Koran en de soennah

Allah zegt over de ongelovigen in Mekka:

وَإِنْ يَكَادُ الَّذِينَ كَفَرُوا لَيُزْلِقُونَكَ بِأَبْصَارِهِمْ لَمَّا سَمِعُوا الذِّكْرَ وَيَقُولُونَ إِنَّهُ لَمَجْنُونٌ

“En degenen die ongelovig zijn, zouden jou bijna doen uitglijden met hun blikken wanneer zij de vermaning horen, en zij zeggen: ‘Hij is zeker bezeten.’”

Qur’an 68:51

Veel geleerden van tafsier (Koranuitleg) noemen dit vers als bewijs dat een blik schade kan doen. Ook in de soennah komt het boze oog vaak terug. De Profeet ﷺ zocht er bescherming tegen, hij gaf opdracht om er roeqyah tegen te doen, en hij leerde wat je moet doen als iemand erdoor getroffen is. Dat lees je hieronder.

Symptomen van het boze oog: wat de teksten wel en niet zeggen

Veel mensen zoeken op internet naar een lijst met symptomen van het boze oog. Het is belangrijk om eerlijk te zijn: de Koran en de authentieke ahadieth geven geen lijst met symptomen.

In de hadieth over Sahl ibn Honayf (moge Allah tevreden met hem zijn) lees je dat hij direct op de grond viel nadat iemand hem met bewondering had bekeken (Sahieh Soenan Ibn Maadjah 3509). Dat was wat er in die situatie gebeurde. Het is geen vaste lijst van kenmerken die bij iedereen hetzelfde zijn.

Wat betekent dit voor jou?

• Lijsten op internet of van “specialisten” (zoals vermoeidheid, hoofdpijn, gapen, slecht slapen) komen niet uit de teksten. Zulke klachten kunnen veel oorzaken hebben.
• Denk niet bij elke tegenslag meteen aan het boze oog. Dat brengt angst en wantrouwen, ook tegenover familie en vrienden.
• Ga bij lichamelijke of psychische klachten ook naar een huisarts of andere hulpverlener. Medische hulp en roeqyah sluiten elkaar niet uit.
• Beschuldig niemand zonder duidelijke reden. Bescherm jezelf liever met wat de soennah leert.

Bescherming tegen het boze oog: de soerahs en dua’s voor de ochtend en de avond

De beste bescherming is wat de Profeet ﷺ zelf leerde. ‘Abdoellah ibn Khoubayb (moge Allah tevreden met hem zijn) vertelde dat ze op een regenachtige, erg donkere nacht naar de Profeet ﷺ zochten. Toen ze hem vonden, zei hij steeds tegen hem: “Zeg.” ‘Abdoellah vroeg: “O Boodschapper van Allah, wat moet ik zeggen?” De Profeet ﷺ noemde eerst soerat al-Ikhlaas (“Qoel hoewa Allahoe ahad”) en zei daarna:

وَالْمُعَوِّذَتَيْنِ حِينَ تُمْسِي وَحِينَ تُصْبِحُ ثَلاَثَ مَرَّاتٍ تَكْفِيكَ مِنْ كُلِّ شَىْءٍ

“…en al-Moe’awwidhataan, wanneer je de avond ingaat en wanneer je de ochtend ingaat, drie keer; dat is voor jou voldoende tegen alles.”

Deze hadieth staat in Sahieh Soenan Abie Daawoed 5082.

Concreet doe je dit:

1. In de ochtend: soerat al-Ikhlaas (112), soerat al-Falaq (113) en soerat an-Naas (114), elk drie keer.
2. In de avond: dezelfde drie soerahs, elk drie keer.

Daarnaast zijn er nog meer authentieke smeekbeden voor deze momenten. Je vindt ze in het artikel over de du’a in de ochtend en in de avond. Wil je ze altijd bij de hand hebben, dan kan een boekje zoals Adhkaar voor de ochtend en avond helpen.

Al-Moe’awwidhataan: de twee soerahs van bescherming

Al-Moe’awwidhataan zijn de twee laatste soerahs van de Koran: soerat al-Falaq en soerat an-Naas. Je noemt ze zo omdat je er bescherming mee zoekt bij Allah. In soerat al-Falaq zegt Allah:

قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ الْفَلَقِ مِنْ شَرِّ مَا خَلَقَ وَمِنْ شَرِّ غَاسِقٍ إِذَا وَقَبَ وَمِنْ شَرِّ النَّفَّاثَاتِ فِي الْعُقَدِ وَمِنْ شَرِّ حَاسِدٍ إِذَا حَسَدَ

“Zeg: Ik zoek bescherming bij de Heer van de dageraad, tegen het kwaad van wat Hij geschapen heeft, en tegen het kwaad van de duisternis wanneer die invalt, en tegen het kwaad van degenen die in knopen blazen, en tegen het kwaad van een afgunstige wanneer hij afgunstig is.”

Qur’an 113:1-5

Het laatste vers noemt de afgunstige. Afgunst en het boze oog liggen dicht bij elkaar. Aboe Sa’ied (moge Allah tevreden met hem zijn) vertelde hoe belangrijk deze twee soerahs voor de Profeet ﷺ waren:

كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَتَعَوَّذُ مِنَ الْجَانِّ وَعَيْنِ الإِنْسَانِ حَتَّى نَزَلَتِ الْمُعَوِّذَتَانِ فَلَمَّا نَزَلَتَا أَخَذَ بِهِمَا وَتَرَكَ مَا سِوَاهُمَا

“De Boodschapper van Allah ﷺ zocht bescherming tegen de djinn en tegen het oog van de mens, totdat al-Moe’awwidhataan geopenbaard werden. Toen die geopenbaard waren, gebruikte hij die en liet hij al het andere.”

Deze hadieth staat in Sahieh Soenan at-Tirmidhie 2058.

Zie je iets moois? Vraag om baraka

Het boze oog komt niet alleen van mensen met slechte bedoelingen. Ook een vriend of familielid kan iemand raken met een bewonderende blik. Daarom leerde de Profeet ﷺ wat je moet doen als je iets moois ziet bij een ander.

‘Aamir ibn Rabie’ah (moge Allah tevreden met hem zijn) zag Sahl ibn Honayf (moge Allah tevreden met hem zijn) terwijl die zich waste. Hij zei vol bewondering dat hij nog nooit zo’n huid had gezien. Kort daarna viel Sahl op de grond. De Profeet ﷺ vroeg wie ze verdachten, en ze noemden ‘Aamir. Toen zei de Profeet ﷺ:

عَلاَمَ يَقْتُلُ أَحَدُكُمْ أَخَاهُ إِذَا رَأَى أَحَدُكُمْ مِنْ أَخِيهِ مَا يُعْجِبُهُ فَلْيَدْعُ لَهُ بِالْبَرَكَةِ

“Waarom zou een van jullie zijn broeder doden? Als een van jullie bij zijn broeder iets ziet wat hem bevalt, laat hij dan om zegen (baraka) voor hem vragen.”

Deze hadieth staat in Sahieh Soenan Ibn Maadjah 3509.

De behandeling: roeqyah volgens de soennah

Roeqyah betekent dat je Koran en smeekbeden reciteert over iemand die ziek is of getroffen is, en Allah om genezing vraagt. De Profeet ﷺ gaf hier zelf opdracht toe. ‘Aaïshah (moge Allah tevreden met haar zijn) zei:

أَمَرَنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَوْ أَمَرَ أَنْ يُسْتَرْقَى مِنَ الْعَيْنِ

“De Boodschapper van Allah ﷺ gaf mij de opdracht, of hij gaf de opdracht, om roeqyah te laten doen tegen het oog.”

Deze hadieth staat in Sahieh al-Boekharie 5738.

Een mooie roeqyah is die van Djibriel. Toen de Profeet ﷺ ziek was, kwam Djibriel naar hem toe en zei:

بِاسْمِ اللَّهِ أَرْقِيكَ مِنْ كُلِّ شَىْءٍ يُؤْذِيكَ مِنْ شَرِّ كُلِّ نَفْسٍ أَوْ عَيْنِ حَاسِدٍ اللَّهُ يَشْفِيكَ بِاسْمِ اللَّهِ أَرْقِيكَ

“In de naam van Allah doe ik roeqyah over jou, tegen alles wat jou schaadt, tegen het kwaad van iedere ziel of van het oog van een afgunstige. Allah geneest jou. In de naam van Allah doe ik roeqyah over jou.”

Deze hadieth staat in Sahieh Muslim 2186.

Je hebt geen “specialist” nodig om roeqyah te doen. Je kunt het over jezelf doen, over je kinderen of over een familielid. Je reciteert bijvoorbeeld al-Moe’awwidhataan en de smeekbede van Djibriel, met vertrouwen dat alleen Allah geneest. Meer smeekbeden vind je bij de roeqyah ter bescherming.

De wassing van degene die het oog gaf

Als bekend is wie het oog gaf, dan leert de soennah een bijzondere behandeling: de wassing. In de hadieth van Sahl ibn Honayf staat wat de Profeet ﷺ daarna deed:

ثُمَّ دَعَا بِمَاءٍ فَأَمَرَ عَامِرًا أَنْ يَتَوَضَّأَ فَيَغْسِلَ وَجْهَهُ وَيَدَيْهِ إِلَى الْمِرْفَقَيْنِ وَرُكْبَتَيْهِ وَدَاخِلَةَ إِزَارِهِ وَأَمَرَهُ أَنْ يَصُبَّ عَلَيْهِ

“Daarna liet hij water brengen en beval ‘Aamir om zich te wassen: hij moest zijn gezicht wassen, zijn armen tot aan de ellebogen, zijn knieën en de binnenkant van zijn onderkleed. En hij beval hem om het (water) over hem te gieten.”

Deze hadieth staat in Sahieh Soenan Ibn Maadjah 3509.

In een andere overlevering in dezelfde hadieth staat dat het water van achteren over hem werd uitgegoten. Ook ‘Aaïshah (moge Allah tevreden met haar zijn) beschreef dit:

كَانَ يُؤْمَرُ الْعَائِنُ فَيَتَوَضَّأُ ثُمَّ يَغْتَسِلُ مِنْهُ الْمَعِينُ

“Degene die het oog gaf, kreeg de opdracht om zich te wassen, en daarna werd degene die door het oog getroffen was met dat water gewassen.”

Deze hadieth staat in Sahieh Soenan Abie Daawoed 3880.

Als iemand jou vraagt om dit te doen, weiger dan niet. De Profeet ﷺ zei: “Als jullie gevraagd wordt om je te wassen, was je dan” (Sahieh Muslim 2188). Vraag het zelf op een vriendelijke manier, zonder iemand te beschuldigen. Meer praktische uitleg vind je in het artikel over de wassing na het boze oog.

Pas op voor bijgeloof en voor mensen die geld vragen voor twijfelachtige middelen

Rond het boze oog bestaat veel bijgeloof. Toch is roeqyah niet zomaar alles wat mensen zo noemen. ‘Awf ibn Maalik (moge Allah tevreden met hem zijn) vertelde dat ze vóór de islam ook roeqyah deden. Ze vroegen de Profeet ﷺ wat hij daarvan vond, en hij zei:

اعْرِضُوا عَلَىَّ رُقَاكُمْ لاَ بَأْسَ بِالرُّقَى مَا لَمْ يَكُنْ فِيهِ شِرْكٌ

“Laat mij jullie roeqyahs horen. Er is geen probleem met roeqyah zolang er geen shirk in zit.”

Deze hadieth staat in Sahieh Muslim 2200.

Wees dus voorzichtig met:

• Amuletten en voorwerpen, zoals blauwe “oog”-kraaltjes, handjes, draadjes of papiertjes die je moet ophangen of dragen. Geleerden zoals Ibn Baaz en Ibn ‘Oethaymien waarschuwden hiertegen. Bescherming komt van Allah, niet van een voorwerp.
• Mensen die vreemde dingen vragen, zoals de naam van je moeder, een foto, of die onbegrijpelijke woorden of tekens gebruiken. Dat heeft niets met de soennah te maken.
• Mensen die veel geld vragen voor “speciaal gelezen” water, olie, zeep of kruiden, of die je steeds weer laten terugkomen. Het gevaar is dat je je hart aan hen hecht in plaats van aan Allah.
• Angst en wantrouwen: denken dat iedereen jaloers op je is, of dat elk probleem door het oog komt.

De veiligste weg is je vasthouden aan de soennah: de ochtend- en avondsoerahs, baraka vragen, roeqyah met Koran en authentieke smeekbeden, en vertrouwen op Allah.

Meer lezen: het uitgebreide artikel over de behandeling van het boze oog

Wil je dieper ingaan op de behandeling, met meer uitleg over de roeqyah en de wassing? Lees dan het uitgebreide artikel over het boze oog behandelen. In boekvorm vind je meer over dit onderwerp in Tovenarij, het boze oog, en afgunst – 10 geneesmiddelen.